Hvað þarf marga kennara til að skipta um peru?

Margir trúa því að framhaldsskólarnir gangi vel. Staðreyndin er hins vegar sú að við drögumst hratt aftur úr þeim þjóðum sem við miðum okkur við. Kannski er kominn tími til að tala um þá þjónustu sem við höfum efni á að veita miðað við þá fjármuni sem ætlaðir eru til verksins.

Í málefnum framhaldsskólanna hefur mennta- og menningarmálaráðherra einkum talað fyrir kerfisbreytingum. Hann ber saman Ísland við óskilgreind „önnur lönd“ í OECD og talar um styttingu náms sem allsherjarlausn. Nemendur útskrifist fyrr og peningar sparist. Þessa umræðu er sjálfsagt að taka þótt það hafi oft verið gert en þá má ekki eingöngu bera saman það sem hentar og sleppa hinu. Uppbygging framhaldsskólanna er margbreytileg innan OECD-landanna.

Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á að hagræða í framhaldsskólunum áttunda árið í röð en á undanförnum árum hafa 12 milljarðar verið teknir út úr þeim varlega áætlað. Nú á að hagræða fyrir um einn og hálfan milljarð. Formaður Skólameistarafélags Íslands sagði í kvöldfréttum RÚV 2. september að þetta væri einfaldlega ekki hægt. Í yfirlýsingu frá KÍ sama dag er talað um aðför að framhaldsskólunum.

Þessi sparnaður hefur aðallega fengist með því að hrúga fleiri nemendum í hópa.

Nú á að halda áfram á þeirri braut. Áhugavert er að skoða þetta mál sérstaklega því oft er klifað á því að kjarasamningar kennara séu helsti dragbítur á framþróun í skólastarfi og því þurfi að losa um þá og „leyfa þeim að anda“ eins og einn stjórnmálamaður sagði við mig um daginn.

Samningar ekki dragbítur

Þegar betur er að gáð snúast þessar hugmyndir aðallega um að taka út vinnutímaskilgreiningar og seilast í þann tíma sem ætlaður er í undirbúning og yfirferð. Framhaldsskólakennarar hafa brennt sig á þessu. Þegar kjarasamningur var gerður 2001 voru álagsgreiðslur vegna hópastærða teknar út en fyrir þann tíma höfðu kennarar fengið álagsgreiðslur fyrir stóra hópa.

Þannig fékk kennari 10% álag ef nemendafjöldinn varð meiri en 25 og 10% í viðbót bættust við ef nemendur voru fleiri en 28 en þó voru mörkin dregin við 31 nemanda.

Eftir sem áður áttu viðmiðin að vera þau sömu og áréttaði mennta-og menningarmálaráðuneytið það í auglýsingu nr. 4/2001 en þó var tekið fram að leyfilegt væri að setja 25% fleiri nemendur í hópa umfram viðmiðin í undantekningartilvikum. Engu að síður varð reyndin sú að eftir að þessum álagsgreiðslum var hætt þá snarfjölgaði í hópum og undantekningin varð að meginreglu.

Algengt er að settir séu vel yfir 30 nemendur í hópa. Kennari með alla sína hópa svona stóra hefði því árið 2000 fengið 20% hærri laun en hann fær í dag vegna hópaálags. Hér haldast hagsmunir kennara og nemenda í hendur. Allt tal um einstaklingsmiðað nám og þjónustu verður eins og hvert annað orðagjálfur þegar nemendur eru í svona risahópum.

Kjarasamningar kennara eru ekki dragbítur á skólaþróun. Það er alveg sama hvað kerfið er gott ef ekki eru settir nauðsynlegir fjármunir í það. Laun framhaldsskólakennara eru nú 16% undir viðmiðunarstéttum í BHM. Reiðin stigmagnast hjá stéttinni og samningar eru lausir 31. janúar. Mikilvægt er að ráðamenn og aðrir geri sér grein fyrir þeim veruleika sem við blasir í framhaldsskólunum.