Mannúð og matvæli

Íslensk matvælaframleiðsla fær um 15 milljarða króna virði árlega í formi markaðsverndar og annað eins í beina styrki á fjárlögum, samtals um 30 milljarða. Ef samkeppnisverndin yrði felld niður og opnað á tollfrjálsan innflutning matvæla myndi það auka ráðstöfunartekjur meðalheimilis um 30-50 þúsund kr. á mánuði sem tugþúsundir heimila myndi muna verulega um.

Þeir sem vilja vernda landbúnaðinn og styrkja beita ýmsum hæpnum fullyrðingum. Sumir segja að Evrópusambandið og flest lönd loki líka á erlenda samkeppni við sinn landbúnað og styrki hann beint. Einnig að Nýja-Sjáland, Japan og fleiri eyríki banni innfluting á hráu kjöti til að vernda viðkvæma einangraða bústofna sína eins og Ísland gerir. En þetta er ekki rétt.

Innan Evrópusambandsins er opinn markaður fyrir matvæli. Lönd sambandsins eru fjölmenn og aðstæður til landbúnaðar góðar, sem stuðlar að virkri samkeppni, fjölbreyttu matvælaframboði og lágu verði. ESB er líka stærsti innflytjandi matvæla á heimsvísu. Sambandið hjálpar þróunarlöndum að selja vörur sínar inn á ESB-svæðið með því að veita þeim forgang að markaðinum og leiðbeina þeim.

Árlega er matvara að verðmæti um 10.000 milljarðar (60 milljarðar evra) flutt inn á ESB-svæðið frá þróunarlöndum, sem er meira en BNA, Japan, Kanada, Ástralía og Nýja-Sjáland gera til samans. Opinberir styrkir ESB til landbúnaðar eru aðeins um 1% af opinberum útgjöldum aðildarlandanna. Hér á landi er stuðningurinn um 3% af heildar opinberum útgjöldum, eða þrefalt meiri. Svo eru styrkir ESB aðallega tengdir landnotkun og valda þannig minna tjóni en okkar framleiðslutengdu styrkir sem stýra framleiðslunni í óhagkvæmar áttir.

Varðandi innflutningsbann Nýja-Sjálands og Japans þá setja þessar fjölmennu eyríki stundum tímabundið bann á hrátt kjötmeti frá löndum þar sem komið hefur upp veirusýking en hafa að öllu jöfnu opið á innflutning.

Skelfilega ósanngjarnt

Lögbundin vernd og stuðningur heimila og skattgreiðenda við landbúnað hérlendis skerðir lífskjör okkar og það er skelfilega ósanngjarnt gagnvart illa settum heimilum og þeim erlendu matvælaframleiðendum sem fegnir vildu framleiða matvælin fyrir okkur með ódýrari hætti þar sem aðstæður henta betur til þess.

Við að fella niður samkeppnisvernd landbúnaðarins og opna fyrir innflutning fersks kjöts lækka útgjöld heimilanna sem fyrr segir um 15 milljarða króna á ári. Það verður vissulega samdráttur og fækkun starfa við matvælavinnslu, mestur í kjúklinga- og svínakjötsframleiðslu. Auðveldlega má bregðast við með hluta af þeim fjármunum sem sparast og tryggja að þeir sem missa vinnuna fái önnur og hagkvæmari störf.

Verkefni eru óþrjótandi. Til ársins 2050 þarf matvælaframleiðsla á heimsvísu að tvöfaldast til að fæða íbúafjöldann, sem þá verður um 9 milljarðar. Farsælast er að framleiða matvæli þar sem þau skortir og aðstæður eru góðar, svo sem í sólríkum, heitum löndum. Þar er þörfin líka mest fyrir framfarir og atvinnu. Við Íslendingar getum lagt okkar af mörkum með því að aðstoða þróunarlönd við að auka matvælaframleiðslu og opna á innflutning matvæla frá þeim. Við getum veitt þeim forgang að mörkuðum okkar og hálpað þeim til við útflutninginn. Til þess getum við nýtt þekkingu, reynslu og starfskrafta bænda og fólks í úrvinnslugreinum.

Með til dæmis þremur milljörðum á ári af sparnaðinum mætti lyfta grettistaki og bæta líf tuga þúsunda hér heima og í þróunarlöndum. Fleiri verkefni bíða þeirra sem nú starfa við ofverndaðan landbúnað okkar, ef fjármagn fæst til uppbyggingar, meðal annars við ferðaþjónustu víða um land.

Verum mannúðleg og skynsöm og bætum líf tuga þúsunda manna sem líða skort hér og annars staðar, þótt því fylgi tímabundin röskun fyrir nokkur hundruð hér heima.