Rafbækur í skólastarfi

Það gera fáir sér grein fyrir því hve mikið magn bóka fer í gegnum hendur hvers nemanda sem stundar nám í tólf til átján ár. Útlit þeirra og innihald er breytingum háð en í grunninn eru þetta allt bækur sem kenna okkur að nema, skilja heiminn í kringum okkur og undirbúa okkur undir lífið. Bækurnar breytast og tæknin með og nú er rafbókin, nýjasta form bóka, farin að láta á sér kræla í íslenska skólakerfinu.

Rafbækur eru skrár á tölvutæku formi sem virka á hliðstæðan hátt og bækur. Þær eru til á ólíkum formum sem hægt er að lesa í mismunandi tækjum en byggja allar á sömu grundvallarreglu. Rafbækur eru tölvuskrár sem innihalda texta og myndir og eru framsettar á staðlaðan hátt. Ákveðnar tegundir rafbóka geta einnig komist lengra og innihaldið margmiðlunarefni svo sem hljóð, myndskeið, tengla á ítarefni og geta jafnvel verið gagnvirkar. Að hluta til eiga rafbækur meira sameiginlegt með vefsíðum heldur en prentuðum bókum enda byggir rafbókatæknin á sömu stöðlum og vefsíður. Rafbækur eru ólíkar bókum á Pdf formi að því leyti að staðsetning texta og mynda er ekki fast negld niður heldur er flæðandi og getur breyst.

Helsti kostur rafbóka fram yfir prentuðu bókina er að lesandinn stjórnar lestrarupplifuninni. Lesandinn getur aðlagað rafbókina að sínum þörfum með því að stjórna stærð texta, leturgerð, lit texta og bakgrunns og getur oft stækkað og minnkað myndir. Þetta eru dýrmætir möguleikar sem veita ýmsum hópum svo sem lesblindum, sjóndöprum og blindum aukið aðgengi að bókum. Rafrænn texti eykur einnig möguleika á að leita í texta, finna viðeigandi upplýsingar fljótt og örugglega og býður upp á að glósa heilu málsgreinarnar án fyrirhafnar.

Það er útbreiddur misskilningur að rafbækur þurfi að lesa í sérstökum lestækjum. Reyndin er að rafbækur er hægt að lesa í mörgum tækjum svo sem í hefðbundnum borð- og fartölvum, snjallsímum, lófatölvum, snjalltöflum eins og GalaxyTab eða iPad eða í sérhönnuðum lestöflum eins og Kindle eða Nook. Þessi tæki innihalda eða geta notað hugbúnað til þess að lesa ákveðnar tegundir rafbóka.

Lestæki eru heldur ekki háð ákveðnum rafbókaveitum. Öll ofangreind tæki geta lesið rafbækur frá fjölda netverslana og rafbókaveitna. Rafbækur og lestæki eru því algjörlega aðskildir hlutir og óháð hvert öðru. Það er því mikilvægt að hafa í huga að rafbókavæðing náms- og lestrarbóka er ekki háð ákveðnum tækjum. Tölvukostur leik-, grunn-, framhalds- og háskóla er þegar reiðubúinn til þess að veita kennurum og nemendum aðgang að rafbókum án fjárfestinga í lestækjakosti.

Gerð rafbóka lýtur að mestu leyti sömu lögmálum og gerð prentaðra bóka. Skrifa þarf texta, setja inn myndir, skipuleggja framsetningu efnis og vanda til frágangs og uppsetningar. Með vandaðri ritstjórn geta rafbækur verið í stöðugri þróun. Þar sem rafbækur eru í eðli sínu rafrænar er auðvelt að lagfæra villur, endurskoðun efnis getur átt sér stað reglulega og þróun námsefnis getur verið lifandi án þess að því fylgi kostnaður við prentun, endurprentun og dreifingu.

Rafbókavæðing skólakerfisins snýr ekki eingöngu að námsbókum. Skólakerfið byggir einnig á lestri bókmennta. Um leið og nemendur og kennarar tileinka sér rafrænar námsbækur liggur beint við að nota almennar bækur á rafbókaformi. Nemendur geta tileinkað sér rafbækur í lestrarnámi og til afþreyingar. Skólabókasöfn geta þannig þróast í rafskólabókasöfn fyrir náms-, fræði- og afþreyingabækur og miðstöð þekkingar innan skólanna. Nemendur, kennarar og starfsfólk geta nálgast nýjar og gamlar bækur á bókasöfnum skólanna.

Rafbækur bjóða upp á gífurlega marga möguleika í skólastarfi. Það er skylda okkar að vera opin fyrir nýjungum og leita leiða til framþróunar og endurbóta. Tökum fagnandi á móti nýrri tækni og tileinkum okkur hana skólakerfinu til framdráttar.