Flökkusaga?

Valgarður Guðjónsson, félagi í Siðmennt, var á tali í Silfri Egils sl. sunnudag. Umræðuefnið var spurningin um hvort ákvæði um Þjóðkirkjuna ætti að vera í stjórnarskrá. Þar bar á góma að Mannréttindadómstóll Evrópu hefði tjáð sig um að það væri ekki brot á mannréttindum þótt eitt trúfélag nyti stuðnings ríkisvaldsins umfram önnur. Valgarður kvaðst hafa heyrt einhverjar „flökkusögur“ um þetta en ekki fengið neina tilvísun í gögn frá dómstólnum. Svo vill til að ég get vísað Valgarði á slóðina: http://www.strasbourgconsortium.org/document.php?DocumentID=4519.

Málið snerist reyndar ekki um tengsl ríkis og kirkju. Umræddur dómur var felldur í máli sem Grikki að nafni Kokkinakis höfðaði. Hann hafði gengið til liðs við Votta Jehóva og haft í frammi mótmæli gegn grísku rétttrúnaðarkirkjunni og var dæmdur til refsingar fyrir. Dómstóllinn kvað upp úr með að mannréttindi hefðu verið brotin á manninum. Í rökum fyrir dómsniðurstöðunni er rætt um stöðu grísku rétttrúnaðarkirkjunnar gagnvart gríska ríkinu og þar er yrt um að það sé ekki brot á Mannréttindasáttmála Evrópu þótt ein kirkjudeild njóti stuðnings ríkisvaldsins umfram önnur. Ítarlega umfjöllun um þetta efni má finna í bókinni Law and Religion, Current Legal Issues Volume 4, 2001, ritstýrt af Richard O"Dair og Andrew Lewis, í ritgerð eftir Javier Martinez-Torrón: The European Court of Human rights and Religion. Þá má geta þess að Hæstiréttur Íslands hefur komist að þeirri niðurstöðu að ákvæðið um Þjóðkirkjuna í stjórnarskránni sé ekki andstætt alþjóðlegum mannréttindasamningum sem Ísland er aðili að (mál nr. 109/2007).

Það er svo spurning hvort taki því að elta ólar við áróðursfrasa Valgarðs, eins og þegar hann kallar þjóðkirkjuna „ríkisrekna stofnun um einkaskoðanir fólks“, og staðhæfingar hans um að sóknargjöld séu ekki félagsgjöld heldur ríkisstyrkur og að greiðslur ríkisins til kirkjunnar séu ríkisstyrkur en ekki greiðslur til hennar fyrir kirkjujarðir sem ríkið tók yfir og aðrar ámóta áróðurstuggur. Þjóðkirkjan er ekki ríkisrekin, það er bæði skilningur ríkisvaldsins og þjóðkirkjunnar sem gerðu með sér samning þar um árið 1997. sbr. lög um Þjóðkirkjuna sett sama ár. Valgarði er að sjálfsögðu frjálst að rangtúlka þetta en það breytir ekki staðreyndum málsins.

Sama gildir um staðhæfingar Valgarðs um að sóknargjöldin séu ekki félagsgjöld sem ríkið hefur tekið að sér að innheimta fyrir þjóðkirkjusöfnuði sem og önnur trúfélög, heldur framlög úr ríkissjóði. Ef menn hirða um að hafa það sem sannara reynist er einfalt að kynna sér lög og greinargerðir sem að þessu lúta. Safnaðarfólk um allt land, bæði sóknarnefndir og aðrir sem virkir eru í kirkjustarfi, vita að Valgarður veður reyk. Söfnuðirnir eru sjálfstæðar einingar sem byggja og reka kirkjur sínar fyrir sóknargjöld og sjálfsaflafé og bera fulla ábyrgð á fjárhag safnaðanna. Þótt rangtúlkanirnar séu endurteknar æ ofan í æ verða þær ekki sannari fyrir það. Ég skora því á alla sem kjósa röklega umræðu byggða á þekkingu og sanngirni að kynna sér málin og láta áróðursblaður sem vind um eyrun þjóta.