Skýr leið að alþjóðlegu loftslagssamkomulagi

Samkoma ráðherra og samningamanna alls staðar að úr heiminum í Suður-Afríku í lok mánaðarins í tilefni af ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar getur skipt sköpum fyrir framgang hinnar alþjóðlegu baráttu gegn loftslagsbreytingum.

Sumir kynnu að spyrja: Getum við ekki hinkrað aðeins og tekist á við loftslagsbreytingar þegar við höfum leyst skuldavanda Evrópu og hagvöxtur er hafinn á ný? Svarið er nei. Flóð í Taílandi og þurrkar í Texas og Norðaustur-Afríku eru nokkrar nýlegar áminningar um að loftslagsáskorunin sé brýnni en nokkru sinni fyrr og að loftslagsbreytingarnar fari versnandi. Nýleg skýrsla Alþjóða orkumálastofnunarinnar um horfur í jarðefniseldsneytismálum er enn eitt ákallið: Fresturinn er að renna út og reikningurinn margfaldast einfaldlega ef við bregðumst ekki strax við.

En hvaða árangri getum við náð í Durban? Ef marka má fjölmiðla mætti ætla að aðeins væri einn mælikvarði á árangur: Hvort takist að fá þróuðu löndin til að skrifa undir nýjan skuldbindingartíma á Kyoto-bókuninni, en fyrra tímabilinu lýkur árið 2012. Ég vil taka eitt skýrt fram: Evrópusambandið styður Kyoto-bókunina. Við höfum byggt löggjöf okkar á meginreglum Kyoto og erum það svæði sem er með metnaðarfyllstu markmiðin samkvæmt bókuninni – og erum að ná þeim. Reyndar stefnir í að við gerum gott betur en það.

En Kyoto-bókunin byggir á skarpri aðgreiningu milli þróunar- og þróaðra ríkja og krefst einungis aðgerða af hálfu hinna þróuðu þjóða. Finnst þér ekki að þróun efnahagsmála undanfarna tvo áratugi hafi að miklu leyti máð þann greinarmun út?

Tökum sem dæmi Singapúr og Suður-Kóreu. Þetta eru öflug útflutningslönd með samkeppnishæfum iðnaði sem skipa sér ofarlega á lista SÞ um þróun lífskjara (e. Human Development Index). Þrátt fyrir það teljast þau þróunarlönd í Kyoto-sáttmálanum. Brasilía er annað dæmi um kröftugt hagkerfi á uppleið. Þar blómstrar iðnaður, landið er ríkt af náttúruauðlindum og laun hærri á hvern íbúa en til dæmis í Búlgaríu eða Rúmeníu.

Aðgreiningin milli þróunarríkja og þróaðra ríkja er einnig ógreinileg þegar mynstur mengunar er skoðað. Samkvæmt Alþjóða orkumálastofnuninni stafar aukin koltvísýringsmengun fyrst og fremst frá hagkerfum í vexti sem reiða sig á kol. Og þessi þróun heldur bara áfram. Fram til 2035 munu 90% af aukningu orkuþarfar heimsins koma frá löndum utan OECD. Sem dæmi hefur orkutengd losun í Kína þrefaldast frá 1990, sem gerir það að því landi í heiminum sem losar mest af mengandi efnum. Að meðaltali losar kínverskur borgari meira af mengunarefnum en til dæmis Portúgali, Svíi eða Ungverji. Heimurinn getur þar af leiðandi ekki barist gegn loftslagsbreytingum á áhrifaríkan hátt án þess að Kína og önnur hagkerfi í örum vexti taki þátt í því.

Önnur áskorun er að Bandaríkin hafa ekki skrifað undir Kyoto-sáttmálann – og munu aldrei gera – og að Japan, Rússland og Kanada hafa lýst því yfir að þau ætli sér ekki að skrifa undir nýjan skuldbindingartíma. Það þýðir að ef ESB vill taka upp nýjan skuldbindingartíma á Kyoto ásamt nokkrum öðrum þróuðum hagkerfum næði það ekki til nema 16% af losun heimsins, á meðan fyrra tímabilið náði til um þriðjungs. Hvernig getur þetta talist góður árangur í loftslagsmálum?

Með öðrum orðun, Kyoto-bókunin ein og sér dugar engan veginn til að halda aukningu á meðalhita undir 2 °C, eins og alþjóðasamfélagið hefur viðurkennt að þurfi að vera sameiginlegt takmark okkar. Til þess að eiga möguleika á að ná því markmiði þurfum við alþjóðlegan aðgerðarramma með þátttöku allra stóru hagkerfanna, hvort sem þau eru þróuð eða í þróun. Aðgerðarramma sem endurspeglar heiminn á 21. öldinni og þar sem skuldbindingar allra vega jafn mikið.

Evrópusambandið er tilbúið að taka þátt í næsta gildistímabili Kyoto svo fremi sem umhverfislegt réttmæti sáttmálans verði bætt og á ráðstefnunni í Durban verði samþykkt bæði skýr stefna og tímamörk til að ganga frá þessum aðgerðarramma á allra næstu árum svo hann taki gildi eigi síðar en árið 2020.

Ég vona að öll lönd sýni bæði pólitískan vilja og leiðtogahæfni sem þarf til að framfylgja slíkum ákvörðunum í Durban. Í Kaupmannahöfn skuldbundu leiðtogar sig til að halda sig fyrir neðan 2 °C markið. Nú er tíminn kominn að þeir sýni það í verki.