Hollustubyltingin I: Heilbrigðiskerfi fólksins

Nýlegar deilur um fæðubótarefni minna okkur á hin stöðugu átök innan heilbrigðisgeirans milli gamla tímans sem vill njörva allt við hefðbundna farvegi og hinna sem vilja stórauka áherslu á forvarnir og lýðheilsu.

Stærsta vandamálið nú er að baráttan gegn nýjasta faraldrinum, offitunni, gæti endað sem ein mesta lýðheilsustyrjöld sögunnar og hefðbundin ráð, lyf og skurðlækningar, duga skammt í því stríði.

Ekki bætir úr skák að offituplágan er aðeins brot af stærri mynd sem sé þeirri að allir mannskæðustu langtímasjúkdómar nútímans eru að miklu leyti fyrirbyggjanlegir . . . með bættum lífsstíl!

Forvarnir og lífsstíll

Þeir sem enn efast um mikilvægi forvarna ættu að kynna sér stórmerkilegar niðurstöður Hjartaverndar frá ráðstefnu um Forvarnir og lífstíl í nóvember sl. Er með ólíkindum að enginn fjölmiðill skuli enn hafa tekið þær upp.

Það kemur sem sé í ljós að tíðni hjartasjúkdóma (okkar algengasta dánarorsök) á Íslandi lækkaði um 80 % á tímabilinu frá 1981 til 2006! Og hver var ástæðan? Betri lyf? Nei. Framfarir í skurðlækningum? Nei.

Mörgum til furðu hafa læknar og vísindamenn Hjartaverndar reiknað út að bróðurpartur (72 %) þessarar gríðarlegu lækkunar stafaði af bættum lífsstíl, aðallega bættu mataræði, en einnig minni reykingum og aukinni hreyfingu.

Offituplágan

Á sama tíma verða þeir feitu æ feitari og veikari. Eru nú þegar nær 60 % fullorðinna og 30 % unglinga á Íslandi of þungir eða feitir. Er talið að árið 2020, þ.e. innan aðeins 10 ára, muni 80 % fullorðinna Íslendinga þjást af offitu!

Nú þegar deyja amk. 100 Íslendingar á ári úr þessum sjúkdómi. Ef ekki verður gripið harkalega í taumana gætu dauðsföllin orðið hlutfallslega fleiri en í Bandaríkjunum nú eða sem svarar einni minningargrein á dag árið 2020!

Svo er draslfæðuvæðingu og kyrrsetulifnaði nútímans fyrir að þakka að nú stefnir í að sú kynslóð sem er að vaxa úr grasi verði sú fyrsta í meira en 200 ár sem býr við lélegri heilsu og lifir skemur en kynslóðin á undan!

Af þessum sökum fjölgar í röðum þeirra stjórnmálaforingja og þjóðarleiðtoga sem ofbýður ástandið, nú síðast forsetafrú Bandaríkjanna, Michelle Obama, sem hefur skorið upp herör gegn offitu barna.

Ekki bætir úr skák að tröllaukinn kostnaður vegna offitu og annarra langvinnra sjúkdóma hefur lengi sligað heilbrigðiskerfið. Þegar bankakreppan brast á varð endanlega ljóst að engin þjóð hefur lengur efni á þessu rugli.

Heilbrigðiskerfi fólksins

Það er bara eitt svar: Úr því við getum að miklu leyti fyrirbyggt þessa sjúkdóma ber okkur skylda til að gera það! En það kallar á breyttan lífsstíl. Og hvernig? Sem betur fer hefur fólkið sjálft fyrir löngu tekið málin í sínar hendur.

Enn helsti heilsuhagfræðingur okkar tíma, Paul Zane Pilzer, sýnir fram á í sinni frábæru bók, The Wellness Revolution, að hollustubyltingin, sem nú fer sem eldur í sinu um heiminn hefur töfrað fram nýtt heilbrigðiskerfi við hlið þess gamla.

Þetta nýja kerfi spannar m.a. heilsuræktarstöðvar, íþróttamiðstöðvar, fæðubótarfyrirtæki, heilsubúðir, heilsufæði, lífræna ræktun, ylrækt, nuddstofur, nálastungur, hnykkja, jóga, grasalækna, hómópata osfrv.

Hollustubyltingin er svar nútímans við þeim mannskæðu langvinnu sjúkdómum sem iðnríkin eiga í höggi við. Má líkja henni við hraðlest sem ber okkur leifturskjótt út á vígstöðvar þessara illvígu sjúkdóma.

Aflvaki þessarar byltingar er ört vaxandi, framsækinn og vel upplýstur minnihluti sem gengur á undan með góðu fordæmi, tekur ábyrgð á eigin heilsu og hefur tamið sér hollar fæðuvenjur, stundar reglubundna líkamsrækt osfrv.

Lokaorð

Sem betur fer krefjast æ fleiri læknar róttækra breytinga á meðan þeir sjálfir gerast jafnvígir á lyf, næringu, hreyfingu osfrv. Sumir ganga svo langt að vilja samtengja heilbrigðiskerfin tvö, það gamla og það nýja.

Ef þessi nýju sjónarmið ná fram að ganga gæti landið okkar orðið leiðandi afl í að leysa heilsu- og offitukreppuna og um leið látið draum hundruða lækna og annarra heilbrigðisstétta rætast um að gera Ísland að alþjóðlegri heilsuparadís.

Atburðir síðustu vikna sýna hins vegar að enn er mikil andstaða. Hvernig sem það uppgjör endar er víst að aðeins þeir sem verða um borð í eimreiðinni út á vígvöllinn munu leiða baráttuna við offituna og aðra "velmegunarsjúkdóma". Hinir sem missa af lestinni fylgjast með … af áhorfendapöllunum!

Dr. Jón Óttar Ragnarsson, næringarfræðingur og fyrrum yfirmaður námsbrautar í matvæla- og næringarfræði við Háskóla Íslands.