Oddný Eir Ævarsdóttir: Örvænting í Undralandi?

Forstjóri og aðaleigandi erlenda orkufyrirtækisins sem var að kaupa sér einkaaðgang að íslensku auðlindinni gat vart leynt ánægju sinni yfir happafengnum í Kastljós-viðtali, en bar sig þó illa eins og sannur stórbokki og sagðist hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum því kaupin hefðu ekki gengið eins snurðulaust fyrir sig og hann hafði búist við vegna „umræðu og hugmyndafræði". Ég varð líka fyrir miklum vonbrigðum, bæði með þessa ótímabæru sölu og þetta söluferli og vildi óska þess að fleiri snurður hefðu hlaupið á þráðinn; Meiri umræða, endurnýjaðri hugmyndafræði og að fleiri andófsraddir hefðu komið fram en hin brýna rödd Ögmundar. Þrátt fyrir kreppu má um allt land sjá sprota og vísbendingar um nýsköpun og ábyrga afstöðu til náttúru, samfélags og sögu. Það er horft til landsins í þeirri trú að hér séu ekki einungis óvenju tærar orkulindir heldur líka nógur auður í heilabúum til að hægt sé að spinna upp nýstárlega og ævintýralega ábyrga orkustefnu.

Hrein orka mun ekki falla í verði en auðlindir okkar geta auðveldlega spillst. Gull má bræða og braska með, það heldur áfram að skína þótt skítugar hendur snerti það. Öðru máli gegnir um náttúruauðlindirnar. Hví skyldum við, í ljósi allra efnahagsglæpasagnanna, treyst auðmönnum og stórfyrirtækjum aftur fyrir vonum okkar og vatnsbólum? Þessi forstjóri sagði í sama Kastljósviðtali að hann botnaði ekki í þessari tortryggni í sinn garð, því hann væri sá sem hann segðist vera!

Hvað sögðu ekki ráðgjafarnir sem hafa langa reynslu af umhverfis- og stjórnmálaslysum í heiminum? Paul Hawken, John Perkins, Eva Joly, fleiri og fleiri vöruðu okkur við því að efnahagsböðlar myndu reyna að nýta sér bágt ástand okkar á meðan við værum enn í sárum. Þau minntu um leið ítrekað á hagkvæma sérstöðu okkar á svo mörgum sviðum.

Paul Hawken sagði á fyrirlestri í Þjóðmenningarhúsinu rétt eftir hrun, þegar Björk bað hann um ráð okkur til handa, að Íslendingar væru þrátt fyrir allt ekki svo illa staddir, þeir hefðu allt sem til þyrfti til að takast á við 21. öldina: Orkuauðlindir, mannauð og tækniþekkingu og að líklega værum við ein best setta þjóð í heimi, orkulega séð og þar með efnahagslega séð, því nú væri að hefjast enn harðari barátta en áður um orkuna í heiminum.

Af hverju skylduð þið þá grípa til örvæntingarfullra aðgerða eins og að selja orkuna til erlendra stórfyrirtækja og stóriðju? spurði Hawken undrandi. Og hann vísaði til orða rauðu drottningarinnar sem svaraði Lísu í Undralandi þegar hún bað um ráð í örvæntingu sinni: Því hraðar sem þú hleypur og því hraðar sem þú kemst yfir því hraðar kemstu að engu. Erum við í svo mikilli örvæntingu að við ráðum ekki för? Það hlýtur að vera hægt að rifta þessum óhagstæðu hagsmunasamningum. Verðum við ekki að staldra við núna, gefa okkur tíma til að endurskoða lög og sölusamninga? Og völdum þá kaupendunum enn meiri vonbrigðum með opinni umræðu án örvæntingar, í þessu undralandi orku, ólgandi náttúru og nýsköpunartækifæra.