Yfirborðskenndur málflutningur

Í leiðara Fréttablaðsins hinn 12.09.2009 stillir Jón Sigurðsson Icesave-málinu þannig upp að annaðhvort sé gengið að ýtrustu kröfum Breta og Hollendinga eða öll okkar viðskipti við Evrópuþjóðir séu sett í uppnám og þá þurfi að leita nýrra markaða fyrir framleiðsluvörur Íslendinga.

Þær forsendur sem Jón gefur sér eru afar hæpnar og vilja undirritaðir gera við þær alvarlegar athugasemdir. Eru Íslendingar ekki búnir, með lögum um ríkisábyrgð vegna Icesave frá því í sumar, að skuldbinda sig til að greiða bætur vegna innstæðutrygginganna? Var þetta ekki gert þrátt fyrir að enginn dómur hafi fallið í málinu og Íslendingar telji sig ekki lagalega skuldbundna til að greiða upphæðina? Hefur ekki fjármálaráðherra Hollands sjálfur viðurkennt að galli hafi verið í innlánstryggingakerfi ESB og það hafi ekki verið hannað til að ráða við heildarhrun bankakerfis eins og átti sér stað á Íslandi? Á hvaða forsendum ætla Bretar og Hollendingar þá að ná fram samstöðu um viðskiptaþvinganir gagnvart Íslandi? Af því að ekki hafi verið gengið að þeirra ýtrustu kröfum, sem þeir vildu þó ekki láta dómstóla fjalla um? Það er einfaldlega óhugsandi að Evrópusambandið myndi beita viðskiptaþvingunum gegn Íslandi á þessum forsendum. En þess má geta að ESB hefur ekki einu sinni beitt viðskiptaþvingunum gegn Serbíu, þrátt fyrir að ríkisstjórn þar hafi staðið á bak við skelfilegar þjóðernishreinsanir. Sú hræðsla við að standa vörð um hagsmuni þjóðarinnar, sem okkur birtist í málflutningi Jóns Sigurðssonar, er okkur algerlega óskiljanleg.

Erlendar skuldir í röngum samanburði

Jón fjallar í leiðara sínum um skuldastöðu þjóðarinnar og ríkisins á afar yfirborðskenndan hátt. Það er fráleitt að bera saman heildar erlenda skuldastöðu Íslands við Bretland og Holland. Mun nær hefði verið fyrir Jón að bera saman stöðu Íslands við lönd með litla eigin gjaldmiðla og lítil bankakerfi eins og Ísland er nú. Öll slík lönd eru með skuldahlutfall undir 130%, sé miðað við heildarskuldir í erlendri mynt sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Það er nokkuð langt undir 310% skuldahlutfallinu sem IMF hefur áætlað fyrir Ísland. Jón kýs að líta fram hjá þessu og ber þess í stað saman epli og appelsínur.

Nettóskuldir – alvarleg áhætta

Jón dregur einnig úr alvarleika stöðunnar með því að beina athygli lesenda að nettóskuldastöðu þjóðarinnar. Þetta er sama brella og útrásarvíkingarnir notuðu. Rétt fyrir hrun voru allir bankarnir og eignarhaldsfyrirtækin skráð með afar hátt eigið fé. Síðan hrundu eignirnar í verði en skuldirnar stóðu eftir. Það er gríðarleg áhætta fyrir Íslendinga að vera með hátt skuldahlutfall þrátt fyrir háa eignastöðu. Afleiðingarnar annars eignafalls gætu orðið mun verri en við fallið fyrir ári síðan, því í þetta sinn er öll íslenska þjóðin veðsett upp fyrir haus.

Í leiðara sínum fullyrðir Jón að hagtölur sýni að þjóðin ráði við greiðslurnar vegna Icesave. Hvað hefur hann fyrir sér í þessu? Álit Seðlabankans, sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands hefur gagnrýnt harðlega, m.a. fyrir skort á raunhæfum forsendum? Málsmetandi hagfræðingar, s.s. Jón Daníelsson og Gunnar Tómasson, telja íslensku þjóðina alls ekki geta staðið undir þessum greiðslum og hafa rökstutt það ítarlega. Engin þeirra áætlana sem gefnar hafa verið út gera ráð fyrir því að Íslendingar geti haldið lífsgæðum á svipuðu róli og nágrannaþjóðir okkar. Allar gera ráð fyrir svo miklum samdrætti í innflutningi að gera má ráð fyrir að langvarandi skömmtun á gjaldeyri þurfi að koma til. Hættan er sú að þessi mikla takmörkun á innflutningi leiði til fólksflótta. Auk þessa má benda á að enginn hefur hingað til sýnt fram á að Íslendingar geti á næstu árum bæði staðið undir Icesave-greiðslum og leyst krónubréfavandann.

Hættum að tala um Icesave sem sjálfsagða skuld

Niðurstaðan er einföld. Fyrirvarar Alþingis í sumar fólu í sér leið til að borga Icesave-kröfuna að teknu tilliti til upphæðar hennar, stærðar íslenska hagkerfisins og fordæmalausra aðstæðna hérlendis vegna hrunsins. Fyrirvararnir fólu í sér vilja Íslands til að taka á sig byrðar þrátt fyrir galla í lagaumhverfi Evrópu, en þó þannig að það leiddi ekki til greiðsluþrots. Fyrirvararnir höfðu þann skýra tilgang að færa Icesave-samningana nær hinum svonefndu Brussel viðmiðum. Hægur vandi er að sannfæra Breta og Hollendinga um þessar staðreyndir, séu þeir ekki nú þegar sannfærðir. Fyrsta skrefið er að byrja að kynna málstað Íslands meðal erlendra ráðamanna og almennings. Í þeim málflutningi þarf að hætta að tala um Icesave sem sjálfsagða skuld og kynna hana frekar sem framlag Íslands til lausnar á vanda innstæðueigenda og innstæðutryggingakerfis Evrópusambandsins. Sé málstaður okkar þannig kynntur af röggsemi er engin hætta á því að Evrópusambandið setji viðskiptahömlur á Íslendinga. Sérstaklega yrði það þó sterkt gagnvart Evrópusambandinu ef þjóðin kysi það í þjóðaratkvæðagreiðslu að taka á sig Icesave-skuldbindingarnar gagnvart Hollendingum og Bretum á grundvelli þeirra sjálfsögðu fyrirvara sem Alþingi Íslendinga sameinaðist um í sumar.

Ólafur Elíasson er tónlistarmaður. Jóhannes Þ. Skúlason er grunnskólakennari. Ragnar F. Ólafsson er félagssálfræðingur.