Sumir jafnari en Álftnesingar?

Kristján Sveinbjörnsson skrifar um fjármál Álftaness.

Byggðin á Álftanesi, sem lengst af var lítið samfélag, hefur síðustu áratugi stækkað margfalt. Hröðust var uppbyggingin kringum nýliðin aldamót en þó hefur varla verið ráðist í nýjar byggingar íbúðarhúsa síðustu þrjú árin. Mikil aldamótauppbygging kostaði sveitarsjóð verulega fjármuni sem slegnir voru að láni að mestu erlendis. Nú blasir við að sveitarsjóður Álftaness er að þrotum kominn og eftir stendur spurningin um hvernig það megi vera?

Svarið felst í aldurssamsetningu íbúa sem lengi hefur verið óhagstæð sveitarsjóði.

Álftanes er ungt samfélag þar sem um 19% íbúa eru á grunnskólaaldri á meðan landsmeðaltalið er innan við 14%. Grunnskólinn er því hlutfallslega um 37% stærri en meðaltal annarra sveitarfélaga. Fræðslu- og æskulýðsmál eru stærstu útgjaldaliðir sveitarfélaga. Á Álftanesi námu þeir málaflokkar 934 milljónum á síðasta ári. Væri sveitarfélagið nær meðaltali má reikna með að kostnaðurinn væri 252 milljónum kr. lægri. Það er nánast sú upphæð sem sveitarsjóð skortir nú meðan útsvarstekjur eru um 810 milljónir og fasteignaskattar um 75 milljónir. Skattar íbúanna duga því ekki fyrir kostnaðinum af þessum mikilvægu málaflokkum hvað þá öðrum rekstri.

Sveitarfélög landsins hafa jöfnunarsjóð til að jafna mismunandi stöðu sveitar­félaga. Þrátt fyrir að lögbundið hlutverk jöfnunarsjóðs sé að jafna út útgjöld sveitar­félaga gerir hann það aðeins að litlu leyti gagnvart stærsta liðnum, hinum lögbundnu fræðslumálum. Grunnur forsendna sjóðsins gagnvart grunnskólum landsins er rammskakkur enda er hann frá árinu 1996. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar og forsendur fyrir rekstri grunnskóla hafa breyst verulega á 13 árum.

Jöfnunarsjóði sveitarfélaga er einnig ætlað að tekjujafna sveitarfélög. Þar sem Álftanes er 10. útsvarshæsta sveitarfélag landsins á hvern íbúa, kemur nær ekkert í þess hlut úr þeim hluta sjóðsins. Því fellur Álftanes niður í 70. sæti af 78, þegar reiknað er saman skatttekjur og jöfnunarsjóður. Þannig er ljóst að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga sinnir ekki lögbundnu hlutverki sínu gagnvart Álftanesi.

Nýleg frétt Fréttablaðsins sætir furðu. Þar er haft eftir fulltrúa D-listans að ástæða slæmrar fjárhagsstöðu sveitar­félagsins sé nýbyggð sundlaug! Sú sérstæða fullyrðing er í þokkabót rökstudd með röngum tölum. Af óskiljanlegum ástæðum hefur D-listinn á Álftanesi frá upphafi talið byggingu nýrrar sundlaugar allt til foráttu, reyndi ítrekað að stöðva framkvæmdir á byggingatíma og lét reyna á byggingareglugerðir vegna opnunar rennibrautar við laugina. Nú hefur D-listinn endurheimt langþráð völd en þá ber svo við að hann hafnar því að kynna og auglýsa þessa nýju, glæsilegu aðstöðu. Tillaga þess efnis fæst ekki tekin fyrir í bæjarráði.

Það er mótsagnakennt að hugsa til þess að sami flokkur og hafði forgöngu um hraða uppbyggingu íbúðarhúsnæðis fyrir fjölskyldufólk skuli ekki hafa séð fyrir aukna þörf á skólahúsnæði og annarri grunnþjónustu s.s. til íþróttakennslu. Þó tekur steininn úr að leggjast gegn úrbótum á því sviði með öllum tiltækum ráðum.

Meðan mikilvægast er að róa öllum árum að því að sækja rétt sveitarfélagsins og leggja allt kapp á að efla tekjustofnana, gefur nýi „starfhæfi" meirihlutinn hins vegar út opinberar yfirlýsingar um að sveitarfélagið sé tæknilega gjaldþrota og lokar þar með á alla lánafyrirgreiðslu. Nú er svo komið að skuldabréfum í eigu sveitar­félagsins er ekki hægt að koma í verð. Er verið að jarða sveitarfélagið Álftanes endanlega með fjölmiðlavaldi?

Krafa Álftnesinga er skýr: rétta þarf lögboðinn hlut Álftaness úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Við krefjumst þess að eiga tilverurétt sem sjálfstætt og barnvænt samfélag.

Höfundur er bæjarfulltrúi á Álftanesi.