Áttrætt skógarbeyki er tré mánaðarins

Skógarbeyki frá fyrri hluta síðustu aldar er tré mánaðarins, að mati Skógræktarfélagi Íslands. Tréð stendur við Laufásveg 43.

Hjónin Vigfús Guðmundsson og Sigríður Halldórsdóttir frá Engey bjuggu í húsinu frá árinu 1916 til dauðadags. Vigfús var búfræðingur og mikill áhugamaður um trjárækt. Hann gróðursetti fjölda trjáa í garði sínum, þeirra á meðan skógarbeykið. Það er nú 13 metrar á hæð og ummál þess 132 sentimetrar í 1,30 metra hæð frá jörðu.

Í tilkynningu frá Skógræktarfélaginu um valið segir að Skógarbeyki sé hitakær  trjátegund og sjaldgæf hér á landi. „Þekktustu beykitrén vaxa í  Hellisgerði í Hafnarfirði, hlykkjótt en lagleg tré frá því um 1930 sem eru byrjuð að mynda fræ.  Þá er eitt vel þekkt sunnan undir Miðbæjarskólanum, en tréð í garðinum Laufásvegi 43 teljum við vera  það hæsta á landinu," segir í tilkynningunni.

Í garðinum vex  einnig 15-16 m  hár garðahlynur og askur sem var gróðursettur árið 1928 og leiða má líkur að því að það ár hafi skógarbeykið einnig verið gróðursett. Því  hallar töluvert inn í garðinn neðan til og er það vegna þrengsla í uppvexti, en á seinni árum hefur það breitt mikið úr sér.  

Húsið á Laufásvegi 43 á sér merka sögu. Jón Eiríksson steinsmiður byggði húsið árið 1901. Það er einingahús sem flutt var inn frá Noregi í svonefndum sveitserstíl, sem er byggingastíll timburhúsa sem ríkjandi var í Evrópu seinnihluta 19. aldar og vel fram á 20. öldina. Árið 1916 eignuðust þau Sigríður og Vigfús og bjuggu þar til dauðadags. Börn þeirra bjuggu í húsinu til 1994.  Nokkrum árum síðar var búslóðin  flutt í Árbæjarsafn enda að mestu óbreytt í áratugi og þykir gefa góða innsýn í heimili reykvískra borgara á fyrrihluta 20. aldar.  Hluti búslóðarinnar er nú til sýnis  í Árbæjarsafni. Núverandi eigendur Laufásvegar 43 eru Ragnhildur Þórarinsdóttir og Bergur Benediktsson.

Skógarbeykið er ein af tíu tegundum beykis sem vaxa um alla mið- og sunnanverða Evrópu.   Það er viðkvæmt fyrir vorfrostum og vindnæðingi  og gerir töluverðar kröfur til hita á vaxtartímanum, vex til dæmis nær eingöngu  syðst á  Skandinavíuskaganum. Þá er svepprót talin mjög mikilvæg til að tréð nái góðum þroska. Það er laufmikið og myndar  dimma og ríkjandi  skóga.  Afbrigði skógarbeykis er blóðbeykið með svartrauð laufblöð, það má sjá nokkuð víða í görðum, ma. við Laufásveg. Tréð heldur laufum sínum fram eftir vetri og  ung tré gjarnan fram á vor.

Auk þess sem skógarbeykið þykir mikil prýði í görðum og útivistarsvæðum á meginlandinu  bæði stakt og í limgerði,  hefur það lengi verið  verðmætt skógartré,  nær oft 30 metra hæð og verður 200 ára gamalt.  Viðurinn er talinn afbragðs eldiviður og einnig mikið notaður í húsgagnasmíði og  gólfklæðningar svo dæmi séu tekin. Aldinið er hneta sem er gott skepnufóður og einnig mannafóður í hallærum.

Beyki óx hér á landi á hlýviðrisskeiðum í fjarlægri fortíð, fyrir 8-16 milljónum ára þegar landið var sennilega hluti af brú milli Evrópu og Ameríku. Skógræktarfélagið segir endurkomu beykisins nú vera fagnaðarefni, hlýnunin  framundan, svo varasöm sem hún sé að öðru leyti, muni auka líkurnar á að beyki vaxi og dafni hér og verði hluti af skógarauðlind okkar  í framtíðinni.