Það er ungt og leikur sér

Tölvuleikir - Þórdís Sveinsdóttir, doktorsnemi í félagsfræði Á sjónvarpsskjánum sjáum við unglinspilt sitja við tölvu. Við sjáum aðeins hnakkann á honum og er myndavélin gægist yfir öxlina á honum sjáum við útlimi og höfuð fljúga um á tölvuskjánum. Blóð slettist upp um alla veggi þar sem hann veður um alvopnaður í þessum óhugnanlega heimi og skýtur á allt sem hrærist. Þessi fréttamynd er orðin eins kunnugleg og sú af riðuveiku kúnni sem veltist um í drullusvaði einhvers staðar í Bretlandi og andlitsmyndin af klónuðu kindinni Dolly. Fréttaumfjöllun um tölvuleiki snýst að mestu um ofbeldi sem í þeim er að finna og er því er ekki nema von að fólki bregði í brún þegar "könnun á tölvuleikjafíkn unglinga" leiðir í ljós að "fjórði hver 15 ára strákur á Íslandi er fjóra klukkutíma eða lengur í tölvuleikjum á dag" (Hrafn Jökulsson, Bakþankar í Fréttablaðinu 21. júní sl.). Réttast þykir Hrafni að draga þá ályktun að íslenska þjóðin sé að "ala upp heila kynslóð sem er þrautþjálfuð í manndrápum". Það er ekkert sem kemur á óvart í umræðu Hrafns Jökulssonar um hættur tölvuleikjanna, röksemdafærsla hans er mjög dæmigerð fyrir þá kynslóð sem ekki ólst upp við tölvuleiki og þekkir þá af slæmu einu saman. Tvennt stendur upp úr í þessari umræðu: annars vegar er sú tilhneiging að setja alla tölvuleiki undir sama hatt og hins vegar sú sannfæring að leikmenn sem spila svo kallaða fyrstupersónu skotleiki (FPS) séu einangraðir fyrir framan tölvuskjá -- þrautþjálfaðar drápsvélar framtíðarinnar. Sannleikurinn er sá að tölvuleikir eru jafn margbreytilegir og fólkið sem spilar þá. Það er einfaldlega ekki hægt að halda því fram að af því að einn af hverjum fjórum fimmtán ára piltum spilar tölvuleiki að herdeildir framtíðarinnar séu í sköpun. Í þessum dramatíska málflutningi kemur til dæmis hvergi fram hvaða leiki þessir drengir eru eru að spila! Eru þeir að þrífa baðherbergið í The Sims, fletta spilum í Solitaire, kaupa og selja fótboltamenn í Championship Manager eða að reyna að verða Jedi riddari i Star Wars Galaxies? Allt ólíkar leiðir til skemmtunar en eiga sameiginlegt að falla undir flokkinn tölvuleikir og þess vegna fordæmdar af foreldrum og þeim sem eldri eru. Ef svo skyldi vilja til að blessuð börnin væru að bjarga gíslum úr klóm hryðjuverkamanna í Counter Strike (CS) eins og mörg hver leggja stund á virðist leiðin til glötunar vera hrein og bein ef marka má ríkjandi umræðu í þjóðfélaginu. CS er nefnilega einn af hinum ógurlegu fyrstupersónu skotleikjum (FPS) sem hafa orðið gífurlega vinsælir sérstaklega eftir að hægt var að spila þá á netinu. Þar skipta leikmenn sér upp í lið og spila leikinn til að ná ákveðnu markmiði sem gæti til dæmis verið að bjarga gíslum eða að aftengja sprengju. Þá kemur í hlut hins liðsins að verja bæði gíslana og sprengjuna þangað til tíminn er uppurinn. Yfirleitt falla margir í valinn í þessum leikjum, alveg eins og í skák þar sem peðum, riddurum og hrókum er miskunnarlaust sópað út af borðinu í sókn að kónginum sjálfum. Eins og í skák þarf gífurlega æfingu til að verða góður í CS, leikurinn snýst ekki einungis um að hlaupa um og skjóta á allt sem hreyfist. Liðið þarf að skipuleggja sig vel, leikmenn þurfa að hafa gott vald á samhæfingu augna og handa og vera fljótir til. Leikir eins og CS krefjast mikilla pælinga og leikmenn þurfa að þjálfa upp með sér kænsku, útsjónarsemi og rökhugsun ef vel á að ganga. Þessir leikir eru mjög félagslegir í eðli sínu, leikmenn geta spjallað sín á milli inni í leiknum, sem og á spjallborðum og á Internetinu. Leikjakeppnir eru haldnar hérlendis og erlendis og gefst keppendum þá kostur á að hitta aðra leikmenn og ræða tækni og fleira sem brennur á þeim í hvert skipti. Ég tel að foreldrar geti verið alveg rólegir yfir því að börn þeirra spili tölvuleiki svo lengi sem reglum um aldurstakmörk er fylgt. Ég vil líka eindregið mæla með því að foreldrar sýndu leikjum áhuga og tækju jafnvel þátt, því margir eru hin besta skemmtun. Á þann hátt geta þau nálgast krakkana á þeirra plani, fylgst með og lagt eitthvað til málanna. Ég tel að best sé að foreldrar meti sjálfir, og byggi þá helst á eigin reynslu, hvað börnunum er fyrir bestu en láti hræðsluáróður sem vind um eyru þjóta. Það síðasta sem ég vil leggja til er að fólk taki sér andartak til að hugsa um hvort að ofbeldi og stríðsbrölt hafi í raun og veru byrjað með tilkomu tölvuleikja. Hvar lærðu menn hér áður fyrr herkænsku og manndráp? Var það kannski í hinum aldagamla stríðsleik skákinni, þeim leik sem hefur alltaf þótt endurspegla gáfur og mikilfengleik andans? Eða er málið kannski ekki svo einfalt?