Tólf ára á­kvað ég að gera bíó

Ég ákvað tólf ára gamall að ég ætlaði að gera bíó. Sextán ára ætlaði ég í MH en endaði í kvikmyndagerð í Borgó. Að því námi loknu stefndi ég utan í nám, en þá varð bankahrun og áformin breyttust aftur.

Árið 2010 hóf ég nám við Kvikmyndaskólann. Þar kynntist ég mörgum af mínum bestu vinum og fólki sem ég hef starfað með margoft síðan. Hrafnkell Stefánsson, þáverandi fagstjóri framleiðslu, sendi mig í starfsnám hjá Zik Zak, þar sem ég starfaði næsta áratuginn, meðal annars sem aðstoðarmaður við framleiðslu, tökustaðastjóri, framleiðandi, fjármálastjóri og framkvæmdastjóri.

Í vikunni var nýtt húsnæði Kvikmyndaskólans vígt. Glæsileg og vönduð aðstaða, 1.300 fermetrar með öllu sem kvikmyndanemi gæti beðið um. Nemendurnir sem ganga þar inn fá betri aðstöðu en nokkur kynslóð á undan þeim. Stóra spurningin er hvað bíður þeirra þegar þau ganga þaðan út.

Sem framleiðandi ræð ég fólk til starfa, og útskrifaðir nemendur Kvikmyndaskólans eru fólk sem við leitum til aftur og aftur. Margir þeirra vinna að verkefnum á heimsmælikvarða. Námið nýtist líka víðar. Að standa saman á tökustað undir tímapressu, treysta hvert öðru og leysa ágreining er reynsla sem fólk tekur með sér hvert sem er.

En skólinn stendur ekki einn. Leið mín lá úr skólastofunni inn á tökustað hjá Zik Zak, og þannig hefur það verið hjá flestum sem ég þekki. Sú framaleið er nú að lokast, því í íslenskri kvikmyndagerð ríkir meiri ládeyða en ég hef kynnst á mínum starfsferli.

Kvikmyndamiðstöð Íslands (KMÍ) veitir styrki til þróunar og framleiðslu kvikmyndaverkefna. Þessir styrkir eru gæðastimpill sem gerir verkefnum kleift að sækja erlent fjármagn frá sjóðum og meðframleiðendum. Framlög til KMÍ hafa langt í frá haldið í við þarfir greinarinnar eða verðlag í landinu.

Á sama tíma hefur ríkið ekki greitt framleiðendum lögbundnar endurgreiðslur á þegar útlögðum kostnaði, og bankar eru hættir að lána út á vilyrði ríkisins um endurgreiðslu, sem hefur lengi verið forsenda fjármögnunar íslenskra verkefna. Kvikmynd tekur oft fjögur til sjö ár frá hugmynd að frumsýningu og það er erfitt að skipuleggja slíkt verkefni þegar forsendurnar sveiflast til og frá. Verkefni frestast eða falla niður og reynt fagfólk leitar í önnur störf eða til annarra landa.

Þetta bitnar beint á nemendunum. Þegar lítið er tekið upp fá þau ekki starfsnám, nýútskrifaðir fá ekki fyrstu tækifærin og reynslan flyst ekki á milli kynslóða. Það er lítið vit í að byggja upp glæsilega aðstöðu til að mennta kvikmyndagerðarfólk en láta greinina sem á að taka við því veikjast.

Samband íslenskra kvikmyndaframleiðanda og önnur fagfélög í greininni hafa kallað eftir langtímasamkomulagi milli ríkisins og kvikmyndagreinarinnar, þvert á flokka og kjörtímabil, líkt og gert var árið 2016, en rann út 2019. Slíkt samkomulag þarf að tryggja fyrirsjáanleg framlög til KMÍ, endurgreiðslukerfi sem greiðir út á réttum tíma og að menntun í kvikmyndagerð sé hluti af heildarmyndinni. Mín áform breyttust vegna bankahruns sem ég hafði ekkert um að segja.

Nemendurnir sem nú stunda nám í glæsilegu, nýju húsnæði Kvikmyndaskólans eiga ekki að þurfa að lenda í því sama. Stjórnvöld geta tryggt að þeirra bíði blómlegur kvikmyndageiri, öllum til heilla.

Höfundur er formaður Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðanda.