Þegar reglurnar gilda ekki jafnt

Ég fékk nýlega ábendingu frá skóla um að barn mitt mætti einungis vera með vatn að drekka í skólanum og var tilefnið heimagert berjasaft sem barnið hafði tekið með sér. Saftið var búið til úr berjum sem börnin mín höfðu eytt nokkrum klukkutímum í að tína sjálf í rigningu nokkrum dögum áður.

Ég svaraði kennaranum að ég ætlaði ekki að banna börnunum mínum að taka þetta saft með sér á meðan það væri til - en þetta snýst í raun mjög lítið um berjasaft.

Ábendingin hitti á atriði sem hefur pirrað mig lengi varðandi skólann og sem ég hef ítrekað heyrt um frá börnunum mínum: að það virðast ekki gilda sömu reglur og sömu kröfur fyrir alla. Í sumum tilvikum eru reglurnar strangar og börnunum gert að fylgja þeim á meðan í öðrum tilvikum virðist nánast allt mega ganga. Þegar þetta gerist aftur og aftur hættir málið að snúast um einstakar undanþágur og verður að spurningu um það hvort reglur skólans hafi yfirleitt sama vægi fyrir alla.

Ég skil fullkomlega að börn með sérþarfir geti þurft stuðning, aðlögun og stundum undanþágur. Það er bæði eðlilegt og nauðsynlegt en það er verulegur munur á eðlilegri aðlögun og því að börnin í kring upplifi að ákveðinn hópur þurfi í raun ekki að fylgja sömu grunnreglum og allir aðrir.

Mér finnst þetta hafa mjög óheppileg áhrif á börnin. Annars vegar verður þetta ósanngjarnt gagnvart þeim sem ætlast er til að fylgi reglunum. Börn taka mjög vel eftir ósamræmi og sjá þegar eitt barn fær áminningu fyrir hluti sem annað barn virðist komast upp með aftur og aftur, eða þegar ákveðin óvinsæl verkefni eru nauðsynleg fyrir suma, en alls ekki aðra. Hins vegar ýtir þetta undir þá mynd að börn með sérþarfir séu einhvers konar aumingjar sem ekki sé hægt að gera eðlilegar kröfur til. Ég tel það vera mjög óheppilega og jafnvel niðrandi nálgun gagnvart þeim börnum sjálfum.

Ég er líka mjög ósáttur við almennt agaástand sem mér hefur verið lýst í skólanum. Eitt barna minna hefur talað um stöðugar truflanir, köll, læti og hegðun sem virðist fá að viðgangast og lýsingarnar eru stundum þannig að manni finnst þetta fremur hljóma eins og sirkus en námsumhverfi. Börn sem mæta, haga sér vel og reyna að sinna náminu eiga rétt á starfsfriði og athygli kennara og þau eiga ekki stöðugt að þurfa að bera kostnaðinn af því að önnur börn fái að trufla kennslu eða umhverfið í kringum sig.

Mín börn eru ekki alltaf englar, en ég tek sjálfur mjög alvarlega ef ég fæ skilaboð um að börnin mín hafi truflað kennslu eða valdið öðrum ónæði og ég geri kröfu til þeirra um að þau virði kennarann og rétt annarra barna til vinnufriðar. Þess vegna finnst mér líka eðlilegt að ætlast til þess að skólinn geri sambærilegar grunnkröfur til allra barna eftir því sem mögulegt er.

Þar komum við aftur að berjasaftinu. Ég á mjög erfitt með að taka alvarlega harða línu um að nákvæmlega vatn og ekkert annað megi vera í brúsa, þegar miklu stærri og mikilvægari reglur virðast ekki vera framkvæmdar með samræmdum hætti og það er erfitt að útskýra fyrir barni hvers vegna innihald drykkjarbrúsa sé regla sem verði að fylgja nákvæmlega, þegar sama barn upplifir dag eftir dag að mun veigameiri reglur um hegðun, verkefni, truflun og tillitssemi séu í reynd mjög mismunandi eftir því hver á í hlut. Ef skólinn ætlast til þess að foreldrar og börn taki reglur hans alvarlega þarf skólinn sjálfur líka að sýna að reglur, mörk og kröfur hafi raunverulegt vægi.

Núverandi staða, eins og ég sé hana, er sú að í gangi eru tvö reglusett sem bregðast hvort með sínum hætti gagnvart báðum hópum og útkoman er slæm fyrir alla. Þau börn sem ætlast er til að fylgi reglunum missa trúna á réttmæti þeirra þegar þeim er framfylgt með svo misjöfnum hætti, á meðan þau sem ítrekað eru undanþegin sömu grunnreglum er ekki sýnd sú virðing að ætlast til af þeim sambærilegrar ábyrgðar og öðrum. Lausnin felst ekki í því að herða reglurnar fyrir annan hópinn eða slaka á þeim fyrir hinn heldur að endurskoða nálgunina í heild þannig að hvert barn, hvort sem það hefur sérþarfir eða ekki, fái bæði þann stuðning sem það þarfnast og þær skýru, sanngjörnu og samræmdu væntingar sem það á skilið.

Höfundur er hugbúnaðarsérfræðingur og foreldri.