Næstum fjórir af hverjum tíu Ís­lendingum lesa skila­boð undir stýri

Þrátt fyrir að nær allir Íslendingar viti að farsímanotkun undir stýri sé hættuleg sýna nýjustu gögn að sífellt fleiri ökumenn lesa og skrifa skilaboð við akstur. Þróunin vekur áhyggjur enda er skert athygli einn stærsti áhættuþáttur umferðarslysa.

Samkvæmt viðhorfskönnun Samgöngustofu árið 2025 hefur farsímanotkun undir stýri aukist á ný eftir jákvæðan samdrátt milli áranna 2023 og 2024. Hlutfall þeirra sem segjast oft, stundum eða sjaldan skrifa skilaboð við akstur hækkaði úr 27,7 prósentum árið 2024 í 31,1 prósent árið 2025. Á sama tíma jókst hlutfall þeirra sem segjast lesa skilaboð við akstur úr 35,8 prósentum í 39,4 prósent.

Þetta þýðir að nær fjórir af hverjum tíu ökumönnum viðurkenna að lesa skilaboð undir stýri, þrátt fyrir að rannsóknir sýni að slík hegðun geti haft alvarlegar afleiðingar.

„Ég var bara aðeins að…”

Skert athygli vegna farsímanotkunar er meðal helstu orsaka umferðarslysa. Talið er að allt að 25 prósent allra umferðaróhappa og slysa megi rekja beint til notkunar farsíma við akstur. Rannsóknir sýna jafnframt að fólk sé allt að 23 sinnum líklegra til að lenda í umferðarslysi þegar það les eða skrifar skilaboð undir stýri.

Margir telja að það sé tiltölulega saklaust að líta stuttlega á skjáinn, sérstaklega þegar ekið er á litlum hraða. Raunin er þó önnur. Ökumaður sem ekur á 40 kílómetra hraða á klukkustund fer um 56 metra á fimm sekúndum, sem er um það bil sá tími sem það tekur að lesa eða skrifa stutt skilaboð. Á þeim tíma hefur ökutækið farið vegalengd sem jafngildir meira en hálfri lengd knattspyrnuvallar eða um ellefu til tólf einbýlishúsum í röð. Þannig að þó að manni finnist maður bara vera aðeins að senda örstutt svar þá getur slíkt viðhorf haft alvarlegar afleiðingar.

Í íbúðargötum getur slík truflun á athygli skipt sköpum. Börn á leið í skóla, hjólreiðafólk eða gangandi vegfarendur geta birst skyndilega á akbrautinni og viðbragðstíminn sem tapast getur ráðið úrslitum.

Mega skilaboðin bíða?

Það sem vekur sérstaka athygli er hversu mikil mótsögn birtist í niðurstöðum könnunarinnar. Samkvæmt henni telja 96 prósent Íslendinga að það sé hættulegt að skoða skilaboð undir stýri. Samt segjast 39,4 prósent gera það.

Þetta bendir til þess að vandinn sé ekki skortur á vitund heldur sá að við hegðum okkur gegn betri vitund. Farsíminn er órjúfanlegur hluti af daglegu lífi fólks og mörg upplifum við þrýsting um að vera stöðugt tengd og bregðast hratt við skilaboðum. Gott er að spyrja sig hvort lestur skilaboða eða svar við þeim megi bíða. Sjaldnast eru þau brýn né þess eðlis að þau geti ekki beðið þar til ferðinni lýkur.

Þetta er samfélagslegt öryggismál sem snertir okkur öll. Afleiðingar þess að missa athyglina af veginum geta verið óafturkræfar. Ef nauðsynlegt er að lesa eða senda skilaboð er best að leggja bílnum eða keyra út í kant og stöðva ökutækið áður en síminn er tekinn upp.

Brot sem getur kostað meira en sekt

Lög á Íslandi kveða skýrt á um að óheimilt sé að nota farsíma eða önnur snjalltæki við akstur nema með handfrjálsum búnaði.

Viðurlög við slíku broti eru 40 þúsund króna sekt og einn refsipunktur í ökuferilsskrá. Fjárhagslegi kostnaðurinn er þó oft minnsta áhyggjuefnið. Ef skortur á athygli vegna farsímanotkunar leiðir til slyss geta afleiðingarnar orðið alvarlegar og í versta falli varanlegar fyrir öll sem hlut eiga að máli.

Síminn er órjúfanlegur hluti af tilveru okkar margra en samt sem áður þurfum við að velja okkur stað og stund til þess að nota símann. Síminn og akstur fara einstaklega illa saman og einmitt þess vegna er hægt að stilla símann á akstursstillingu. Einungis þarf að stilla símann einu sinni og eftir það truflar hann okkur ekki á meðan við keyrum. Hægt er að sjá myndbönd um akstursstillingu á síðunni www.skjahaetta.is.

Samgöngustofa og Sjóvá minna ökumenn nú á með nýrri vitundarvakningarherferð að 100% athygli við akstur sé eina leiðin. Afleiðingar þess að líta af veginum geta varað ævilangt.

Gunnar Geir Gunnarsson, deildarstjóri öryggis og fræðsludeildar Samgöngustofu

Lára Hrafnsdóttir, forstöðumaður markaðsmála og þjónustuupplifunar