Hver kenndi Við­skipta­ráði að rýna í gögn og tölur?

Eftir gærdaginn hef ég ákveðnar áhyggjur af Viðskiptaráði. Áhyggjur mínar eru vegna mögulegs skorts á hæfni þar innanbúðar að setja fram tölulegar staðreyndir og að rýna ábyrgt í gögn. Hefði haldið að góð kunnátta í tölfræði væri skilyrði fyrir þá sem vinna við það að rýna í tölur.

Í gær birtist nefnilega grein á mbl.is með fyrirsögninni: Verulegur munur á árangri eftir grunnskólum. 

Þar voru settar fram tölulegar upplýsingar sem eiga að segja hve hátt hlutfall nemenda úr hverjum grunnskóla fyrir sig á höfuðborgarsvæðinu útskrifast úr framhaldsskóla á þremur árum. Svo var skólunum raðað í röð miðað við þá prósentu sem fékkst út úr útreikningunum.

Þessi mynd hefur svo flogið um veraldarvefinn sem einhver heilagur sannleikur Viðskiptaráðs um stöðu skólanna. Það sem fáir virðast samt átta sig á er að þessi mynd segir í raun afar lítið þar sem hún byggir á meingölluðum tölum.

Þessar tölur segja mér t.d. ekkert um minn skóla.

Nú er ég kennari í einum af topp skólunum á þessari mynd, Garðaskóla. Ég ætla ekki að fyllast stolti yfir stöðu míns skóla á þessari mynd þó hún komi vel út þar sem gögnin á bak við hana eru gölluð og því segir hún í rauninni ekki neitt. Mitt stolt í mínu starfi byggist á allt öðru sem ekki verður rakið hér.

Fyrir neðan myndina er texti sem m.a.s. er rangur. En þar stendur að gögnin nái yfir nemendur sem luku grunnskóla á árunum 2016-2024, en líklega á það að vera 2016-2021. Það stendur nefnilega að útskriftatölur nemenda úr framhaldsskóla árið 2024 séu bornar saman við útskriftartölur grunnskólanna 2021 svo líklega er ekki verið að skoða nemendur eftir það. Þannig er svo fengin sú prósenta sem kemur fram á myndinni. Það er sem sagt verið að skoða allan úrskriftarárganginn úr framhaldsskólum árið 2024 óháð því hvað þeir nemendur voru lengi í framhaldsskóla og finna út úr hvaða grunnskólum þeir komu og bera það svo saman við útskriftarárganginn úr þeim skólum árið 2021.

Þessi aðferðarfræði stenst ekki skoðun.

Gefum okkur að þetta hafi átt að vera nemendur sem luku grunnskóla á árunum 2016-2021. Það þýðir að þetta eru 6 útskriftarár úr grunnskóla, þ.e.a.s. nemendurnir sem voru að útskrifast úr framhaldsskóla árið 2024 voru á aldursbilinu 19-25 ára á árinu sem þeir útskrifast. Það er stærðfræðilega kolrangt að setja þetta fram með þessum hætti. Þú tekur ekki hluta settan saman úr nemendum sem eru að útskrifast á mismunandi árum úr grunnskóla og reikna það sem hluta af einum ákveðnum útskriftarárgangi og segir að þar með sé búið að reikna hlutfall af þeim árgangi. Það er einfaldlega rangt. Nemendur fá D í einkunn fyrir svona vinnubrögð í stærðfræði, eða á ég frekar á segja 2,0 svo allir skilji.

Það var raunveruleg hætta á að einhver skólinn fengi meira en 100% hlutfall með þessari meðferð gagnanna, þ.e.a.s. að fleiri útskrifuðust úr framhaldskóla eftir þrjú ár frá þeim grunnskóla en höfðu í raun verið að útskrifast úr honum það ár. Hversu galið er það?

Þó að einn skóli fái upp hlutfallið 96% (Smáraskóli) þá er út frá þessum upplýsingum ekki hægt að segja til um hvort einn einasti nemandi úr þessum skóla hafi í raun útskrifast á þremur árum. Allir þessir nemendur sem um ræðir gætu verið að útskrifast á fjórum, fimm og jafnvel sex árum en samanlagður fjöldi þeirra var vissulega 96% af þeim fjölda sem útskrifaðist úr skólanum 2021 þó að enginn þeirra hafi mögulega tilheyrt þeim hópi. Hversu klikkað er það?

Eins ef við tökum þann skóla sem fékk lægstu prósentuna, 25% (Fellaskóla) þá er heldur ekkert hægt að fullyrða um þær tölur. Ef nemendafjöldi skólans er um 360 í 1.-10. bekk eins og gervigreindin segir þá má áætla að það séu u.þ.b. 36 nemendur að útskrifast á hverju ári. Þetta er afar lítið þýði og því ekki hægt að alhæfa eitthvað um það út frá einni mælingu sem þar að auki er meingölluð. Það þarf litlar breytur til að skekkja niðurstöður. Óvenju hátt hlutfall nemenda sem taka skólann á fjórum árum sem útskrifuðust 2021 og óvenju hátt hlutfall sem tók skólann á þremur árum sem útskrifuðust 2020 getur t.d. haft mikil áhrif í svona litlu þýði. Það er munur á milli árganga og ef sömu tölur væru teknar saman 1-2 árum seinna þá gætu tölurnar verið allt aðrar án þess að önnur breyting hafi átt sér stað í skólanum.

Aðal málið er samt að rannsóknarspurningin er röng.

Upplýsingarnar sem fást með þessari aðferð sem hér er notuð svarar á engan hátt spurningunni sem er spurð. Þannig Viðskiptaráð fær D fyrir rannsóknarspurningu, eða kannski betra að segja 3,0 til að allir skilji.

Ef það á að skoða hversu margir nemendur útskrifast á þremur árum þarf að taka eingöngu þá sem útskrifuðust úr grunnskóla 2021 of skoða hvað margir af þeim (ekki einhverjum öðrum) ná að útskrifast 2024, eða á þremur árum. Þá erum við a.m.k. með rétt gögn sem svara spurningunni sem er verið að spyrja.

En útskrifast sem hvað?

Það sem enginn spáir í er að það er aðeins verið að tala um útskrift frá bóknámsbraut í þessum meingölluðu gögnum. Hér er ekki verið að skoða þá sem útskrifast með sveinspróf af hinum ýmsu brautum Tækniskólans t.d. Það er eins og iðnnám skipti ekki máli. Hvar værum við ef allir færu aðeins í bóknám? Við þurfum iðnaðarmenn, sjúkraliða, hárgreiðslufólk, hljóðmenn og allar þessar nauðsynlegu stéttir. Allt nám er mikilvægt.

Það að einhverjir grunnskólar skili af sér fleiri nemendum sem klára bóknámsbrautir á meðan aðrir skólar skili af sér fleiri nemendum sem fari mögulega í annarskonar nám þá er það bara besta mál. Við vitum öll að samsetning hverfa er mismunandi og því ekkert óeðlilegt við það að þýði nemenda sé það líka. Hefur ekkert með gæði námsins að gera sem fer þar fram. Góður skóli skilar bæði af sér góðum bóknámsnemendum og góðum nemendum sem eru tilbúnir að hefja iðnnám eða annað fagnám, allt eftir hæfileikum og áhuga hvers og eins nemenda. Þannig á það að vera.

Við getum ekki talað um mikilvægi verknáms eina stundina og þá næstu látið eins og hvít stúdentshúfa sé eina leiðin í námi. Í þessari umfjöllun er verið að því og það sem verra er það er verið að því með því að setja fram ranga tölfræði til að gera þetta að æsifrétt.

Förum að tala um það sem skiptir máli.

Ég veit ekki hvað rekur Viðskiptaráð áfram í sínu niðurrifi á grunnskólanum í fjölmiðlum og sömuleiðis Morgunblaðinu í sinni æsifréttamennsku út frá tölum sem ýmist hafa engin gögn á bak við sig eða röng gögn. Þeir verða bara að svara því sjálfir.

Ég get alveg verið sammála því að það sé gott að geta mælt hluti. En til þess að geta mælt, þá verða að vera réttar tölur. Ég hef áður bent á það að stjórnvöld hafa misst boltann á því sviði þegar kemur að skólakerfinu. Tölur sem hægt er að nota í ákveðnar mælingar eru ekki til. Þar skiptir engu máli hvort um er að ræða ástundun nemenda í landi með skólaskyldu, tölulegar upplýsingar um hvernig nemendur skila sér í gegnum skólakerfið (eins og þær tölur sem hefði þurft hér til að ræða þetta með vitrænum hætti) eða samræmd matsviðmið í grunngreinum (stendur mögulega til bóta með tilkomu Matsferils). Það er því miður ekki verið að sinna þessum mikilvægu skyldum. Kannski ætti Menntamálaráðuneytið að einbeita sér frekar að því að koma skikk á þessi mál hjá sér í staðinn fyrir að hafa áhyggjur af bókstöfum eða tölustöfum í einkunnagjöf til nemenda þannig það liggi fyrir einhverjar alvöru tölur til að bera saman þegar verið er að fjalla um stöðu í skólamálum.

Nú þarf fólk að fara að hlusta og framkvæma

Við sem erum á gólfinu vitum alveg hvað þarf að laga í skólakerfinu. Nú er kominn tími til að fólk fari að hlusta og framkvæma.

Við þurfum almennileg námsgögn sem styðja við hæfni- og matsviðmið í aðalnámskrá þannig það fari ekki á milli mála hvað sé ætlast til að grunnskólinn kenni í grunngreinum. Opin hæfniviðmið duga ekki nema þau séu studd með góðu grunnnámsefni. Það er nauðsynlegt að þessar línur séu skýrar svo að það sé samfella á milli skólastiga, þ.e.a.s. hvað á grunnskólinn að fara langt í grunngreinum og hvar tekur framhaldsskólinn við.

Þetta er ekki samræmt í dag og það er miður og afar slæmt fyrir nemendur og skilar sér t.d. í mynd 2 sem er í grein Morgunblaðsins líka um mismunandi hæfni á bak við sömu einkunn á milli grunnskólaskóla eftir eina önn í framhaldsskóla. Samt eru skólarnir allir að uppfylla hæfniviðmiðin. Vandamálið er að hæfniviðmiðin eru svo opin að þau segja á engan hátt hversu mikið á dýptina á að fara í námsþáttum og því fer það eftir skólum hversu mikið á dýptina er farið og þar með er hæfnin mismikil eftir skólum þó einkunnin sé eins. Þetta gengur ekki og þessu þarf að breyta.

Fyrst þarf að ramma hæfnina betur inn í aðalnámsskrá með skýrum matsviðmiðum sem tilgreina hversu langt á að kenna og síðan þarf einfaldlega stórt átak með sérstakri innspýtingu í námsefnisgerð. Það er ekki einu sinni nóg að jafna framlög nágrannalandandanna til námsefnisgerðar því við skuldum svo mikið. Það er ekki nein ein ríkisstjórn sem á sök á þessari stöðu sem er uppi heldur, ríkisstjórnir síðust áratuga þó ástandið hafi versnað til muna í kjölfar hruns og eftir það. Við þurfum að taka allt námsefni í gegn og helst allt í einu svo það þarf stórátak. Það þýðir stór tékki og því miður virðist það aldrei mega þegar börn eiga í hlut.

Við þurfum líka að efla kennaramenntun og gera hana meira sérhæfða þannig þeir sem koma út úr náminu eru betur undir það búnir að fara að kenna. Við þurfum að fá fólk í námið og til starfa sem vill vera kennarar og brennur fyrir starfinu. Ekki fólk sem er að ná sér í ágætis alhliða menntun og stoppar stutt við í starfi áður en það fer og verður upplýsingafulltrúi í einhverju fyrirtæki. Það gerum við með því að vera með góða og hagnýta kennaramenntun og samkeppnishæf laun. En og aftur eitthvað sem kostar.

Við þurfum líka samfélagslega sátt um það að nám barna skiptir máli og það sé hluti af fjölskyldulífi. Þetta er eitthvað sem við getum gert án mikils kostnaðar. Þetta er bara spurning um hugarfarsbreytingu og þá erum við komin hálfa leið.

Hér þurfa allir að koma að borðinu, þ.e. stjórnvöld, sveitarfélög, fyrirtæki og stofnanir, foreldrar og síðast en ekki síst íþróttafélögin.

• Stjórnvöld þurfa eins og áður sagði að ráðast í átak í námsefnisgerð, setja leiðbeinandi matsviðmið fyrir grunngreinar í Aðalnámskrá og efla kennaramenntun.
• Sveitarfélögin þurfa að forgangsraða mönnun skólanna og leita leiða til að styðja betur við starfið og auka aðgengi að auka úrræðum þar sem þeirra er þörf.
• Fyrirtæki og stofnanir þurfa í meira mæli að skilgreina sitt hlutverk í menntakerfinu. Þau þurfa að vera virkir þátttakendur, hvort sem er með fjárframlögum t.d. til námsefnisgerðar, opna vinnustaði fyrir nemendum til að koma í starfskynningar, bjóða nemendahópum upp á fræðsluerindi tengda vinnustaðnum og/eða vera með foreldravæna stefnu sem mætir foreldrum sem ganga í gegnum erfiðleika þegar kemur að skólagöngu barns allt eftir getu og hæfni hvers fyrirtækis fyrir sig. Allt hjálpar þetta.
• Foreldrar þurfa að forgangsraða skólagöngu barna sinna og gera sér betri grein fyrir að árangur næst ekki nema allir séu virkir þátttakendur og fjarvera úr skóla sé ekki góð, jafnvel þó það þýði að það er ekki alltaf hægt að fara í burtu þegar hentar. Þeir þurfa líka að standa í fæturna og verja nám barna sinna þegar kemur að fjarveru barna vegna íþrótta.
• Íþróttafélögin þurfa að axla ábyrgð á fjarveru nemenda úr námi vegna íþrótta. Þau þurfa að finna lausnir með nemendum og fjölskyldum þeirra hvernig hægt sé að sinna náminu þrátt fyrir fjarveruna . Skortur á þessu er að verða stórt vandamál margra barna, og þarf KSÍ sérstaklega að taka þetta til greina.

Virðing fyrir námi barna hefur því miður farið þverrandi síðustu áratugi í samfélaginu sem er grafalvarlegt. Of stór hópur fólks og fyrirtækja lítur á skóla sem stað sem börn eru geymd á meðan foreldrarnir vinna, frekar en stað þar sem börn stunda mikilvægt nám. Nám barna er orðið eitthvað sem gerist jafn vel pínu að sjálfu sér og helst án þess að það sé mjög tímafrekt eða erfitt.

Við þurfum að gera betur og við getum það en þá verðum við að hætta á þessari vegferð sem við erum á í umræðunni og fara að ræða réttu hlutina.

Höfundur í grunnskólakennari.