Við erum ekki jafn ömur­leg og við höldum

Við erum ekki jafn ömurleg og við höldum, langt í frá. En þegar ég hlusta á umræðuna í kennaranáminu og samfélaginu í heild um skóla án aðgreiningar er tónninn oft sá sami. „Allt er ómögulegt“, „of fáir fá stuðning“, „kerfið er brotið“. Ég er alls ekki að segja að vandamálið sé ekki raunverulegt og gagnrýnin eigi ekki rétt á sér, en mér finnst margir gleyma hvaðan við komum. Oft á tíðum hljómar það eins og ekkert hafi breyst. Það er ekki mín sýn.

Afi minn fæddist í Stykkishólmi árið 1946. Hann ólst upp í gríðarlegri fátækt og flutti til Reykjavíkur sextán ára gamall þar sem hann vann langa daga einungis til þess að lifa af. Fyrir hann var skólaganga aldrei sjálfsagður hlutur þar sem stéttarstaða hans og búseta útilokuðu hann algjörlega frá námstækifærum sem jafnaldrar hans í Reykjavík höfðu. Þetta er ekki sama tegund útilokunar og oftast er rætt um þegar talað er um skóla án aðgreiningar. Útilokun hans snerist ekki um fötlun eða önnur frávik heldur um það hvar hann fæddist og hvað fjölskyldan hans átti. En það sem stendur eftir er að við höfum áður hugsað upp á nýtt hverjir teljast eiga heima í skólanum og gert það, þótt það hafi gengið hægt fyrir sig.

Jón Torfi Jónasson prófessor skrifaði frábæra grein, „Skóli fyrir alla?“, þar sem þessi þróun er tekin skref fyrir skref. Þar kemur fram að ekki er langt síðan að börn með frávik voru kölluð afbrigðileg og flokkuð eftir því hversu langt þau voru frá því að vera „eðlileg“. Í dag hljómar þetta ómannúðlegt. Ísland hefur þróast úr hjálparbekkjum og sérskólum, sem voru fyrst og fremst hugsaðir sem einhvers konar skyndilausn, yfir í að sett voru lög og reglugerðir sem kröfðust þess að skólar tækju á móti öllum börnum, og loks í það sem við köllum í dag skóla án aðgreiningar eða inngildingu. Allt þetta gerðist ekki á einni nóttu.

Ef við horfum alltaf bara á neikvæðu hliðarnar og það sem vantar, eins og fleiri sérfræðinga eða meira fjármagn, getum við misst sjónar á því að við erum þjóð sem hefur margoft sýnt að hún getur breytt því hverjir teljast eiga heima í skólastofunni. Það er ekki sjálfgefið. Kannski þurfum við minna vonleysi og meiri trú á verkefnið.

Ég myndi aldrei segja að við ættum að hætta að gagnrýna kerfið eða að núverandi staða sé ásættanleg og við ættum öll að vera sátt. En það er mikill munur á gagnrýni sem breytir einhverju og orðræðu sem einfaldlega þreytir fólk. Ef saga skólakerfisins síðustu áratugi hefur kennt okkur eitthvað, þá er það að hlutirnir breytast þegar fólk gefst ekki upp og heldur áfram að ýta á breytingar. Afi minn átti aldrei kost á að ganga menntaveginn, en hér er ég, barnabarnið hans, að verða kennari.

Því spyr ég þig, var Róm byggð á einum degi?

Höfundur er meistaranemi í kennaranámi við Háskóla Íslands og frístundaráðgjafi.