Þarf í­þrótta­maður að vera á­hrifa­valdur til að ná árangri?

Nútíma umhverfi íþróttafólks virðist þannig að sýnileiki, athygli og umfjöllun skiptir sífellt meira máli, ofan á það að vera framúrskarandi íþróttamaður auðvitað.

Upp á síðkastið hefur þetta mikið verið rætt í íþróttatengdum hlaðvörpum og meðal annars hlaðvarpi sem Snorri Björnsson heldur úti.

Íslandsmet og gott betur

Spurningin er að mörgu leyti innblásin af því að Baldvin Þór Magnússon fékk hvorki íþróttamannalaun, né topp 10 tilnefningu sem íþróttamaður ársins eftir að hafa náð einstökum árangri á síðastliðnu ári. Baldvin hljóp 10 km á tímanum 27:40. Ekki er það einungis nýtt Íslandsmet heldur myndi þessi tími duga til að vera landsmet fjölda þjóða í 10 km vegalengdinni. Baldvin er gott dæmi um íþróttamann sem nær ótrúlegum árangri, en er hógvær og ekki mikið fyrir að hampa sjálfum sér og eigin afrekum. Baldvin er íþróttamaður, ekki áhrifavaldur. Snorri hefur tekið að sér að fjalla um afrek Baldvins (og margra annarra) svo að þau fái brot af þeirri athygli sem þau eiga skilið.

Kröfur, sýnileiki og Ólympíudraumurinn

Gunnar Birgisson hefur upp á síðkastið heillað þjóðina með ástríðufullum lýsingum á vetrarólympíuleikunum og þá skíðagöngu sérstaklega. Það sem hefur heillað mig mikið við greiningar Gunnars eru ekki síður sterkar skoðanir hans og kröfur sem hann gerir til íþróttafólks. Nánar tiltekið íslensks íþróttafólks á sjálfum Ólympíuleikunum. Hann hikar ekki við að kalla eftir meiru af íslenska íþróttafólkinu, sem er komið á stærsta sviðið sem er í boði í þeirra grein. Svið sem kosta hálfan mannsaldur af æfingum, fórnum og tekjutapi „til þess eins“ að komast á leikana. Af hverju gerir hann svo miklar kröfur, sem margir myndu segja óraunhæfar og ósanngjarnar? Gunnar, eins og svo margir aðrir, vill sjá íslenskt gull á Ólympíuleikunum á sinni ævi. Til að ná því markmiði þarf að setja háleit markmið og miklar kröfur. Gunnar var einnig gestur í hlaðvarpi þar sem hann og þáttastjórnandinn voru ósammála um ábyrgð íþróttafólks að koma sér á framfæri. Gunnar kom með innlegg í umræðuna sem hefur setið í mér síðan og varð kveikjan að þessum pistli. Umorðað var kjarninn eftirfarandi: „Íþróttafólk á að hætta að biðja um styrki frá fyrirtækjum og biðja frekar um samstarf með fyrirtækjum.“ Hann bætir við að íþróttafólk verði að taka umfjöllun í sínar eigin hendur og veita innsýn í líf sitt með einhverjum hætti.

Raunveruleikinn er flóknari

Ég er að hluta til sammála Gunnari. Hvernig á ég að halda með íþróttamanni ef ég þekki ekki til hans? Túlka mætti þessi orð Gunnars á þann veg að það sé í auknum mæli nauðsynlegt fyrir íþróttafólk að gerast áhrifavaldar. Íþróttafólk sem ver öllum sínum tíma í að hámarka það sem líkaminn hefur upp á að bjóða ásamt því að sinna skóla, vinnu og fjölskyldu er ekki endilega í kjörstöðu til að gerast áhrifavaldar að auki. Það er að auki ekki öllum gefið að vera með myndavél í andlitinu eða tala í mikrafón, hvað þá ef markmiðið er að tala um sjálfan sig.

Af hverju er ég að nefna þetta allt? Takk fyrir að hafa ekki enn misst móðinn kæri lesandi, ég er alveg að fara draga þetta saman. Ég er með draum. Sama draum og Gunnar Birgisson. Ég vil sjá íslenskt gull á Ólympíuleikunum á minni lífsleið. Ég vil sjá íslenskt íþróttafólk keppa til verðlauna á afreksstigi. Ég vil að íslenskt íþróttafólk fái þá athygli og laun sem það á skilið.

Sýnileiki er lykillinn

Þetta eru ekki bara hugleiðingar, heldur er ég með einfalda nálgun sem gæti verið fyrsta skrefið á vegferðinni.

Að mínu mati er milljón dollara spurningin þessi: Hvernig fáum við krakka í íþróttir og hvernig höldum við þeim í langan tíma þannig að stærri hluti þeirra komist í hóp afreksíþróttafólks?

Leiðin til þess er að virkja hagsmunaaðila hinna fjölbreyttu íþrótta á Íslandi til að hugsa til framtíðar, sammælast um sameiginlega nálgun og skýra sýn. Það þarf einfaldlega að gera fleiri íþróttir sýnilegri og aðlaðandi, eða „skemmtilegar og kúl“ til að nota einföldustu orðin í orðabókinni.

Foreldrar, menning og norska leiðin

Ekki má gleyma hlutverki foreldra. Það virðist vera að myndast menning þar sem börn eru snemma sett í ákveðnar greinar og miklar væntingar og kröfur gerðar til þeirra. Ef markmiðið er að halda börnum íþróttum til lengri tíma þá þarf að endurhugsa þetta. Börn þurfa fjölbreytni, tíma og ánægju. Ekki of mikla sérhæfingu of snemma. Ef fleiri börn stunda íþróttir lengur, stækkar hópurinn sem kemst upp á afreksstig. Ef fleiri íþróttir verða sýnilegar, verða til fleiri fyrirmyndir. Ef fleiri fyrirmyndir verða til, fá fleiri börn áhuga. Þetta er einföld en öflug keðjuverkun.

Íþróttastarf í Noregi er mikið rætt í þessu samhengi, enda er Noregur með íþróttafólk í heimsklassa í fjölda íþróttagreina. Er þetta eitthvað sem er inngreipt í þjóðarsál Norðmanna, eða er hægt að leika þetta eftir með breytingum sem byrja í grasrótinni? Krakkar í Noregi stunda margar íþróttir lengi og velja seint grein til að sérhæfa sig í.

Samkeppni um athygli

Aftur að spurningunni. Hvernig fáum við krakka í íþróttir og hvernig höldum við þeim við efnið frameftir aldri? Hvernig kveikjum við áhuga og höldum börnum áhugasömum á tímum samfélagsmiðla og áhrifavalda?

Fyrsta skrefið gæti verið að ráða ábyrgðaraðila, hvort sem hann kallast upplifunar-, samskipta- eða markaðsstjóri, sem hefur það hlutverk að lyfta umfjöllun um félagið, iðkendur og íþróttina á næsta stig með sérstaka áherslu á barna- og unglingastarf. Jafnframt þarf að virkja fleiri aðila innan íþróttarinnar, félaganna og meðal íþróttafólks sjálfs til að efla miðlun á samfélagsmiðlum og öðrum miðlum.

Íþróttir eru ekki lengur sjálfgefið val. Þær keppa við samfélagsmiðla, tölvuleiki og endalaust framboð af afþreyingu. Ef við ætlum að ná til barna og unglinga þurfum við að mæta þeim þar sem þau eru með efni, sögum og fyrirmyndum sem vekja raunverulegan áhuga.

Jákvæð snjóboltaáhrif

Ef til verður vettvangur, hópur eða íþróttamaður sem vekur athygli, fylgja styrkir frá fyrirtækjum mjög fljótlega. Af hverju segi ég það? Fyrirtæki eru stöðugt að leita að sögum og einstaklingum til að tengja sig við. Stjórnendur fyrirtækja sækjast í miklum mæli eftir að styðja við bakið á og tengjast fólki sem vekur jákvæða athygli. Hvað er jákvæðara en íþróttir og almenn lýðheilsa? Ferðalag íþróttamanns með öllum sínum áföllum og sigrum er ein sterkasta saga sem hægt er að segja. Það er ekki skortur á áhugaverðu afreksíþróttafólki á Íslandi en það skortir innsýn í sögur þeirra.

Styrkir til afreksíþróttafólks hér á landi eru að einhverju leyti handahófskenndir. Tímasetning styrktarbeiðna, tengsl, áhugasvið stjórnenda og margt fleira getur ráðið hvert styrkir rata. Þetta er ekki gagnrýni á kerfið, þetta er bara eins og það er.

Það er heldur ekki sjálfgefið að fyrirtækin í landinu styðji við bakið á íþróttafólki. Eins og allt annað er þetta kostnaður sem þarf að rökstyðja. Ef íþróttafólk getur á augljósan hátt lyft ímynd eða hjálpað fyrirtækjunum að tengjast markhópnum verður samtalið allt annað. Ef stjórnandi fyrirtækis getur fært skýr rök fyrir því að styrkja ákveðinn vettvang eða íþróttafólk, vegna aukins og jákvæðs sýnileika, er ég viss um að styrkir til íþróttafólks hér á landi muni stóraukast. Þetta verður að rista dýpra og vera betri sýnileiki en bara vörumerki á vegg eða treyju.

Með auknum styrkjum verða hagsmunir fyrirtækja af aukinni umfjöllun um íþróttir og íþróttafólkið skýrari. Með auknu fjármagni er hægt að tryggja afreksfólki aðgengi að þjálfurum, bæta umgjörð og í fullkomnum heimi gæti afreksfólk fengið greitt fyrir

þátttöku sína, nokkuð sem eykur líkurnar á að það endist lengur í íþróttinni. Þetta skapar þannig jákvæð snjóbolta áhrif.

Stjórnvöld geta rutt veginn

Stórt skref var tekið á Íslandi í lok 2025 þegar fyrstu íþróttamannalaun voru tilkynnt af ÍSÍ og Afreksmiðstöð Íslands. 38 manns fengu laun til að helga sér íþróttinni, flest í 12 mánuði. En lengi má gott bæta. Stjórnvöld ættu að skoða þann kost að gera styrkveitingar til afreksíþróttafólks eftirsóknarverðar með því skapa jákvæða hvata með einhverjum hætti.

Niðurstaða

Til að svara upprunalegu spurningu Snorra, þá er svarið: Nei. Það þarf ekki að vera bæði íþróttamaður og áhrifavaldur, en íþróttafólk þarf sýnileika og sögur.

Sýnileiki einn og sér skapar ekki afreksíþróttafólk en fleiri þurfa að bera ábyrgð á frásögnum en íþróttafólkið sjálft. Ef við viljum sjá íslenskt íþróttafólk ná lengra, jafnvel alla leið á toppinn á heimsvísu þá þurfum við að byggja upp umhverfi þar sem sögurnar eru sagðar, sýnileikinn er til staðar og samstarf við fyrirtæki er raunverulegur valkostur, ekki tilviljun.

Ef fleiri fyrirtæki sjá tækifæri í að styðja við íþróttafólk verður fleira íþróttafólk í fjölbreyttum greinum sýnilegra. Það býr til nýjar fyrirmyndir fyrir nýja kynslóð.

Ef okkur tekst að gera fleiri íþróttir aðlaðandi og halda betur utan um unga iðkendur til lengri tíma stóraukast líkurnar á afreksfólki í framtíðinni.

Þá er aldrei að vita nema „áhrifavaldur“ sæki gull á Ólympíuleikum fyrir Íslands hönd.

Höfundur er vörumerkjastjóri og amatör hlaupari.