Af­hverju skiptir til­finningin um að til­heyra meira máli en Instagram?

Í alþjóðlegri hamingjuskýrslunni var lögð áhersla á tengsl samfélagsmiðla við hamingju hjá ungu fólki. Þar voru skoðaðar niðurstöður úr spurningum í PISA frá árinu 2022 sem könnuðu hvort fjöldi klukkustunda á netinu hefði tengsl við hamingju. En þar var ekki látið staðar numið, þau könnuðu einnig hvort tegund netnotkunar hefði mismunandi tengsl við hamingju.

Það sem kom í ljós í þessari greiningu var að netnotkun sem flokkaðist sem samfélagsmiðlar, leikir og að vafra sér til gamans hafði neikvæð tengsl við hamingju ef notkunin var meiri en 1 klukkustund eða minna. Hins vegar hafði notkun efnis sem flokkaðist undir lærdóm, samskipti, sköpun á efni hæstu tengsl við hamingju í 1-3 klukkustunda notkun en þau tengsl minnkuðu eftir því sem tíminn jókst umfram það.

Í skýrslunni voru einnig skoðuð tengsl hamingju við ólíkar tegundir samfélagsmiðla. Þar var greint hvort munur væri á tengslum við hamingju eftir tegund samfélagsmiðla hjá ungu fólki í Mexíkó. Gerður var greinarmunur á miðlum sem styðja samskipti (t.d. Facebook og WhatsApp) og samfélagsmiðlum sem byggja á algóritmum sem hafa áhrif á hegðun notenda (t.d. TikTok og Instagram). Þar kom í ljós að samfélagsmiðlar sem byggja á algóritmum hafa neikvæðari tengsl við hamingju en þeir sem styðja samskipti.

Þeir enduðu þó ekki þar. Rúsínan í pylsuendanum var greining á tengslum þátta eins og mæting í skóla, frammistaða í skóla, og þess að upplifa sig tilheyra í skólanum.

Það sem var hvað áhrifaríkast og áhugaverðast í þeirri greiningu voru sterk og marktæk tengsl milli þess að upplifa sig tilheyra í skólanum og hamingju. Sá þáttur, tilfinningin að upplifa sig tilheyra, hafði sexfalt meiri áhrif á hamingju en samfélagsmiðlanotkun.

Þessar niðurstöður fá mann virkilega til að staldra við og hugsa. Þær vekja upp spurningar um hvað getum við gert til þess að ungt fólk upplifi sig tilheyra í skólanum. Hvernig umhverfi, félagslegt umhverfi eða umgjörð styður best við þá tilfinningu hjá ungu fólki að það sé hluti af heildinni og tilheyri?

Það eru ýmsar rannsóknir sem varpa ljósi á þetta. Niðurstöður benda til þess að þau inngrip sem hafa mest áhrif á upplifun nemenda af því að tilheyra séu þau sem annað hvort breyta túlkun nemenda á félagslegum aðstæðum eða styrkja raunveruleg tengsl þeirra innan skólans. Þar hafa svokölluð „belonging interventions“ sýnt sérstaklega sterk og langvarandi áhrif, þrátt fyrir að vera stutt og einföld inngrip (Walton & Cohen, 2011; Yeager et al., 2016).

Á sama tíma sýna umfangsmiklar rannsóknir að gæði samskipta milli kennara og nemenda eru einn af sterkustu forspárþáttum þess að nemendur upplifi sig sem hluta af skólasamfélaginu (Pianta et al., 2012). Slík tengsl hafa ekki aðeins áhrif á líðan heldur einnig námsárangur og þátttöku.

Einnig hafa félags- og tilfinningafærni-inngrip (SEL) verið studd af stórum safngreiningum rannsókna og sýnt víðtæk jákvæð áhrif á bæði félagslega færni, líðan og tengsl nemenda (Durlak et al., 2011). Þá hafa samvinnunám og jafningjastuðningur einnig sýnt marktæk áhrif, sérstaklega þegar kemur að því að efla tengslamyndun og draga úr einmanaleika.

Mikilvægt er þó að hafa í huga að rannsóknir benda til þess að samspil þessara þátta skipti mestu máli. Inngrip sem sameina breytingar á hugsun nemenda, styðjandi tengsl við kennara og aukin tækifæri til jákvæðra félagslegra samskipta virðast hafa sterkust og varanleg áhrif á upplifun ungs fólks af því að tilheyra í skóla.

Tilfinning um að tilheyra er ekki eingöngu sálfræðileg upplifun, hún er einnig lífeðlisfræðilegt ástand. Þegar ungmenni upplifa sig í öruggu félagslegu umhverfi virkjast kerfi í líkamanum sem tengjast ró og jafnvægi, meðal annars í gegnum parasympatíska taugakerfið og virkni vagus-taugarinnar. Slík virkni hefur verið tengd betri tilfinningastjórnun, aukinni athygli og meiri getu til að tengjast öðrum og rannsóknir benda til þess að hærri parasympatísk virkni tengist betri félagslegri virkni og tengslamyndun.

Á hinn bóginn getur skortur á tilfinningu um að tilheyra virkjað streituviðbrögð líkamans, þar sem nemendur fara frekar í varnarstöðu, upplifa meiri kvíða og eiga erfiðara með að einbeita sér og taka þátt. Þannig getur líkamlegt ástand nemanda annaðhvort stutt við eða hindrað getu hans til að tengjast og læra.

Út frá þessu má líta á tilfinninguna að tilheyra sem samspil þriggja lykilþátta: hugsunar, tengsla og lífeðlisfræðilegs ástands. Þegar nemandi túlkar félagslegar aðstæður á jákvæðan hátt, upplifir styðjandi tengsl og er í líkamlegu ástandi sem styður við öryggi og ró, aukast líkurnar á því að hann upplifi sig sem hluta af heildinni

Hér liggur mikið og kjörið tækifæri til þess að skoða þetta og sjá hvað við getum gert til að hjálpa ungu fólki að upplifa að það tilheyri. Sérstaklega þar sem skólaumhverfið er eitthvað sem við getum haft raunveruleg áhrif á. Þar dvelur ungt fólk stóran hluta dagsins, ef ekki stærsta hluta dagsins síns. Því liggur þar stórt og mikilvægt tækifæri til að skapa umhverfi sem hefur jákvæð áhrif á unga fólkið okkar.

Höfundur er doktor í lífeðlislegri sálfræði.