Í­mynd er drif­kraftur út­flutnings

Ársfundur Íslandsstofu fór nýlega fram undir yfirskriftinni „Alþjóðaviðskipti á óvissutímum 2.0“. Á fundinum var rýnt í ímynd Íslands og þróun útflutnings á síðustu 12 mánuðum og velt upp þeirri spurningu hvort umhverfi alþjóðaviðskipta hafi breyst og hvort nýr veruleiki sé ef til vill að mótast.

Ísland er lítið og útflutningsdrifið hagkerfi og öruggt aðgengi að erlendum mörkuðum er grundvöllur þeirra lífskjara sem við búum við. Ísland mun seint keppa við önnur lönd í magni eða lágri verðlagningu útflutningsafurða. Til þess erum við of fá, framleiðslukostnaður of hár og fjarlægð frá helstu mörkuðum of mikil. Íslenskur útflutningur verður að keppa á grundvelli gæða, og öll mörkun og markaðsstarf þarf að undirbyggja þá ímynd til lengri tíma.

Þróun útflutningsgreina

Ísland stendur sterkt á mörgum sviðum en það hefur hægt á vexti útflutnings á undanförnum þremur árum.

Ferðaþjónusta er áfram ein af styrkustu stoðum útflutnings en gögn Ferðamálastofu sýna að fjöldi ferðamanna hefur í raun staðið í stað frá árinu 2017 og verið um 2,3 milljónir á ári. Árstíðasveifla hefur hins vegar þróast með neikvæðum hætti, með auknu hlutfalli ferðamanna yfir háönnina. Þá má sjá markverðar breytingar á okkar stærsta markaði, en viðhorfskannanir Íslandsstofu sýna að áhugi Bandaríkjamanna á að heimsækja Ísland hefur dregist verulega saman á skömmum tíma. Þetta sýnir að eftirspurn er ekki stöðug og við getum ekki gengið að henni vísri.

Á sama tíma er annar geiri að þróast með allt öðrum hætti. Hugverkaiðnaður er sú útflutningsgrein sem vex hraðast á Íslandi og hefur skipað sér sess sem fjórða stoð útflutnings hér á landi. Hugverkaiðnaður fellur vel að styrkleikum Íslands. Hér býr menntuð þjóð með þekkingu og sveigjanleika sem gerir okkur kleift að skapa verðmæti í krafti gæða fremur en magns.

Í slíkri samkeppni skipta uppruni, trúverðugleiki og orðspor miklu máli. Ímynd Íslands og traust til landsins hafa raunveruleg áhrif á eftirspurn. Ímynd hefur áhrif á það hvort fyrirtæki velja Ísland sem samstarfsaðila, hvort fjárfestar líta til landsins og hvort vörur og þjónusta frá Íslandi njóta sérstöðu á mörkuðum. Ímynd er ekki aukaatriði. Hún er hluti af samkeppnishæfni.

Þetta sjáum við best í okkar hefðbundnu útflutningsgreinum. Í sjávarútvegi hefur Ísland sterka stöðu, en þar eigum við í harðri samkeppni við lönd sem hafa fjárfest markvisst í uppbyggingu vörumerkja og markaðssetningu. Ímynd Íslands sem upprunaland gæða í sjávarafurðum hefur tryggt há verð og viðhaldið góðri stöðu á markaði.

Sama má segja um orkugeirann. Ímynd Íslands sem land hreinnar orku hefur myndað mikla og viðvarandi eftirspurn eftir bæði íslenskri orku og íslensku hugviti á sviði orkumála.

Grípum tækifærin

Ef við horfum aftur í tímann, þá hefur íslenskur útflutningur jafnan átt hæg vaxtarskeið yfir nokkurra ára tímabil en svo tekið stórstíg stökk inn á milli. Við erum á hægvaxtarskeiði, en við erum að verða klár í næsta stökk. Það þarf að tryggja að öll skilyrði séu til staðar til að styðja við fjölbreyttan útflutning frá Íslandi og meta hvar ný tækifæri liggja.

Við verðum jafnframt að leggja rækt við ásýnd og ímynd Íslands. Það er ekki aukaverk. Ímynd er sá drifkraftur sem skapar mestan virðisauka verðmæta fyrir lítið land með fábreytt framboð. Þannig styrkjum við forsendur verðmæts útflutnings svo Ísland geti tekið stórt stökk inn í framtíðina.

Höfundur er framkvæmdastjóri Íslandsstofu.