Frétta­stjóra RÚV blöskrar ófrægingarherferð vegna frétta­flutnings

Allt fór á annan endann eftir að Ríkisútvarpið greindi frá því í sexfréttum útvarps fimmtudaginn 20. mars að Ásthildur Lóa Þórsdóttir, barnamálaráðherra, hefði getið barn með rúmlega sextán ára gömlum dreng þegar hún var sjálf tæplega 23 ára fyrir rúmum 35 árum. Þau kynntust í trúarsöfnuðinum Trú og líf.

Ásthildur Lóa ákvað í kjölfar fundar með formönnum ríkisstjórnarflokkanna að segja af sér embætti og tilkynnti um afsögn í viðtali við RÚV um það leyti sem fréttin af sambandinu við drenginn fór í loftið. Mikil umræða hefur skapast um afsögnina og vinnubrögð fjölmiðla í kjölfarið. Hefur helst verið tekist um þau atriði nákvæmlega hve gamall drengurinn hafi verið á þeim tíma sem náin kynni hófust og hvort Ásthildur Lóa hefði leitt unglingastarf hjá söfnuðinum.

Þótt álitamál sé hve gamall drengurinn var á þeim tíma sem sambandið hófst liggur fyrir að hann var nýorðinn sextán ára og sjálfráða þegar barnið kom undir. Ásthildur Lóa og fyrrverandi leiðtogi hjá Trú og líf kannast ekki við að hún hafi leitt nokkuð slíkt starf.

Heiðar Örn Sigurfinnsson, fréttastjóri RÚV, stingur niður penna í aðsendri grein á Vísi í dag. Þar segir hann fjölmiðla standa frammi fyrir nýju ógnum víða um hinn vestræna heim. Skyndilega sé hið dramatíska slagorð bandaríska dagblaðsins The Washington Post, Lýðræðið deyr í myrkrinu, farið að hljóma eins og spádómur, en ekki heróp.

Segja þurfi fréttir í lýðræðissamfélögum

„Árásir sumra stjórnmálamanna og skipulögð dreifing falsfrétta hafa miðað að því að grafa undan trausti almennings á hefðbundnum fjölmiðlum og í mörgum tilvikum hefur það tekist. Blaða- og fréttamenn um allan heim finna þetta á eigin skinni, og þurfa í seinni tíð að verjast rætnum, persónulegum árásum og jafnvel ógnunum vegna starfa sem áður þóttu sjálfsögð,“ segir Heiðar Örn.

Það eigi að vera sjálfsagt að segja fréttir í lýðræðissamfélögum.

Einkum fréttir af þeim sem fara með völd í krafti embætta sinna eða auðæfa. Eitt mikilvægasta verkefni fjölmiðla er að halda almenningi upplýstum um athafnir kjörinna fulltrúa og annarra embættismanna, veita þeim aðhald og spyrja þá erfiðra spurninga. Verkefnið hefur alltaf verið vandasamt, erfitt og vanþakklátt, en fáist enginn til að taka það að sér, og gera það vel, þá fellur myrkrið á. Lýðræðið þrífst ekki án þess.“

Reglulega barið á fjölmiðlum

Hér á Íslandi sé staðan orðin sú, að sárafáir fréttamiðlar séu eftir uppistandandi, og starfandi blaðamönnum hafi fækkað til mikilla muna. Það leggi enn ríkari ábyrgð á herðar þeirra sem eftir eru að þeir standi sig og sinni störfum sínum af heilindum.

„Undanfarið hefur verið barið á fjölmiðlum hérlendis fyrir að veita valdhöfum aðhald. Nú síðast hafa margir gagnrýnt fréttastofu Ríkisútvarpsins fyrir fréttaflutning 20. mars síðastliðinn, daginn sem Ásthildur Lóa Þórsdóttir sagði af sér embætti sem barna- og menntamálaráðherra, og einnig fyrir umræðu um málið í Silfrinu mánudaginn 24. mars.  Starfsfólk RÚV er auðvitað ekki óskeikult og tekur mark á málefnalegri gagnrýni. Lengi má ræða um efnistök og framsetningu einstakra frétta, einkum í málum sem þróast um leið og fréttir eru sagðar af því. Þá er betra að vera með staðreyndir málsins uppi á borðum þegar rætt er um framsetningu þeirra.“

Hann tekur til nokkrar staðreyndir málsins eins og málið blasi við honum.

1. Ásthildur Lóa hafði sjálf ákveðið að segja af sér ráðherraembætti áður en fyrsta fréttin var flutt af ástæðum afsagnarinnar.

2. Fréttastofa RÚV byggði fyrstu frétt sína á viðtölum við barnsföður Ásthildar Lóu og fyrrverandi tengdamóður hans, sem hafði sent forsætisráðuneytinu erindi um málið.

3. Fréttastofa RÚV reyndi allan daginn að ná sambandi við Ásthildi Lóu til að fá hennar hlið á málinu. Hluta þess tíma sat hún á fundi með formönnum ríkisstjórnarflokkanna, þar sem hún ákvað sjálf að sér væri ekki sætt á ráðherrastóli.

4. Ásthildur Lóa greindi sjálf frá því í viðtali sem hún veitti fyrst kl. 18, að hún hefði ákveðið að segja af sér. Þar lýsti hún sjálf ástæðum uppsagnarinnar, þessu gamla máli, sem hún vildi ekki að skyggði á störf ríkisstjórnarinnar. Hún lýsti því sjálf sem beinagrindinni í sínum skáp.

Fréttastofa RÚV hafi verið sökuð um ýmsar rangfærslur í fréttinni en engin þeirra hafi staðist skoðun.

Rætið og persónulegt áreiti

„Ásthildur Lóa og barnsfaðir hennar hafa ekki verið fullkomlega á einu máli um nokkur atriði eins og nákvæman aldur hans þegar samband þeirra hófst, stöðu hennar innan trúfélagsins þar sem þau kynntust, eða samskipti þeirra varðandi umgengni við son þeirra. Slíkur ágreiningur er algengur í fréttum, einkum af persónulegum málum. Önnur atriði fréttarinnar eru óumdeild, eins og sú staðreynd að Ásthildur Lóa hringdi ítrekað í konuna sem sendi erindið og mætti óboðin heim til hennar seint um kvöld.“

Fréttamaðurinn sem vann fréttina, Sunna Karen Sigurþórsdóttir, hafir orðið fyrir rætnu og persónulegu áreiti eftir að fréttin fór í loftið, og sökuð um ýmis annarleg sjónarmið, fyrir það eitt að vinna vinnuna sína af vandvirkni, heilindum og fagmennsku, í fullu samráði við ritstjórn fréttastofunnar.

„Meðal fólks sem viti betur“

„Það er miður að sjá ófrægingarherferðir á hendur blaðamönnum ná útbreiðslu á samfélagsmiðlum á meðal fólks sem á að vita betur.“

Það sé aldrei þægilegt eða þakklátt starf að segja fréttir af viðkvæmum einkahögum fólks, og þeir eigi yfirleitt takmarkað erindi í fréttir.

„Það er hlutverk og tilgangur fréttamiðla að segja frá atburðum og aðstæðum sem gætu orðið til þess að ráðherra sé ekki sætt í embætti, hversu óþægilegar og dapurlegar sem þær kunna að vera. Ef fjölmiðlar sinna ekki þessu hlutverki sínu er alveg óhætt að leggja þá niður. Slökkva ljósið.“