Engar reglur og nær ekkert eftirlit með áfangaheimilum

Hvorki eru til lög né reglur um rekstur áfangaheimila fyrir einstaklinga sem glíma við áfengis- eða vímuefnavanda og því þurfa þeir sem hyggjast stofna slíkt ekki að uppfylla nein skilyrði. Þá er lítið sem ekkert eftirlit með áfangaheimilum og því sem þar fer fram.

Samkvæmt upplýsingum frá Reykjavíkurborg álítur velferðarsvið borgarinnar að það sé hlutverk ríkisins að segja lög um rekstur og starfsleyfi áfangaheimila með sambærilegum hætti og um önnur úrræði. Óskað hafi verið eftir að það verði gert en að velferðarráðuneytið hafi ekki orðið við þeirri beiðni.

Einu reglurnar sem til eru um áfangaheimili eru reglur Reykjavíkurborgar um styrki til þeirra. Hver sá sem heldur úti starfsemi áfangaheimilis í sex mánuði eða lengur á rétt á styrkjum frá borginni. Velferðarráðuneytið úthlutar jafnframt styrkjum og úthlutaði samtals 110 milljónum í styrki til fimm áfangaheimila áfangaheimila á síðasta ári. Krísuvíkursamtökin og Krossgötur fengu hæstu styrkina, 71 milljón króna og 23 milljónir.

Áfangaheimilum lokað vegna brota forstöðumanna

Sem fyrr segir hefur verið óskað eftir því að reglur verði settar um rekstur áfangaheimila. Það var meðal annars þegar málefni Byrgisins komust í hámæli árið 2007 en þá var Guðmundi Jónssyni, forstöðumanni Byrgisins, gefið að sök að hafa notfært sér andlega annmarka kvenna á meðferðarheimilinu til að hafa við þær samræði eða önnur kynferðismök á meðan þær voru til meðferðar í Byrginu. Guðmundur var ári síðar dæmdur í þriggja ára fangelsi vegna málsins.

Áfangaheimilinu Ekron, kristilegum samtökum sem önnuðust meðal annars starfsþjálfun og endurhæfingu óvirkra vímuefnaneytenda, var einnig lokað. Það var árið 2011 en þá kærði kona sem dvaldi á heimilinu forstöðumanninn, Hjalta Kjartansson, til lögreglu fyrir meint kynferðisbrot.

Þá var meðferðarheimilinu Götusmiðjunni lokað árið 2010 vegna gruns um að forstöðumaður heimilisins, Guðmundur Týr Þórarinsson, hefði hótað vistmönnum limlestingum. Hann neitaði þó ávallt sök og fór í meiðyrðamál vegna þess, og opnaði vistheimilið aftur í lok síðasta ár. Þar er þó um að ræða börn og unglinga og því gilda reglur um slík áfangaheimili.

Ekki liggur fyrir hvers vegna reglur hafa enn ekki verið settar um rekstur slíkra heimila, og fengust ekki svör frá velferðarráðuneytinu þegar eftir því var leitað.