Skóli án aðgreiningar, hlutverk sérkennara

Skólastefnunni „skóli án aðgreiningar“ hefur verið fylgt eftir af miklum þunga innan stjórnkerfis menntamála og ýmis sérúrræði s.s. sérdeildir og sérskólar af ýmsu tagi hafa verið lögð niður. Almennir grunnskólar eru nú með mun breiðari hóp nemenda en áður gerðist.

Til þess að hugmyndafræðin skóli án aðgreiningar gangi upp þurfa yfirvöld að veita skólunum þær bjargir að þeim sé gert kleift að sinna þessu verkefni með sóma. Þar hefur orðið talverður misbrestur á.

Börn með veruleg þroskafrávik og/eða flókna fötlun eru breytilegur hópur með ólíkar þarfir. Sum þeirra eru vel í stakk búin að taka þátt í kraftmiklu skólastarfi og námi í almennum bekk. Önnur þurfa öðruvísi umhverfi, sterkari umgjörð, markvissari sérkennslu eða fámennari hóp. Það sem hentar einum hentar ekki endilega öðrum.

Ekki nægjanlegt fjármagn

Skólar og bekkir eru misjafnlega í stakk búnir til að taka á móti nemanda með verulegar sérþarfir. Hinni nýju skólastefnu hefur ekki fylgt nægjanlegt fjármagn til að fækka nemendum í þeim bekkjum sem börn með verulegar sérþarfir eru í eða veita aukið svigrúm til samráðs og undirbúnings. Venjulegur umsjónarkennari sinnir þörfum nýbúa og foreldra þeirra, nemendum með athyglisbrest og ofvirkni, nemendum með félagslega erfiðleika, nemendum með hegðunarvanda, nemendum með fötlun, langveikum nemendum og þannig mætti lengi telja.

Útgáfa námsefnis er einkum miðuð við almenna nemendur. Hverjum árgangi er ætlað að fara yfir tiltekið efni og lítið er til af hliðarefni fyrir þá sem standa höllum fæti í námi. Aðferðir, námsefni og markmið í kennslu nemenda með skertan þroska og einhverfu eru ólík því sem gerist í almennri kennslu. Almennir kennarar hafa hvorki fengið kennslu né þjálfun á þessu sviði.

Sérkennarar eru kennarar sem hafa bætt við sig viðbótarnámi og kunna að greina námslega stöðu nemenda, setja markmið með kennslunni og útbúa námsgögn og velja kennsluaðferðir sem mæta þörfum nemenda. Þeir geta veitt ráðgjöf og aðstoð til annarra starfsmanna skólans og eru lykilaðilar í því að skólaganga nemenda með sérþarfir mæti þeirra þörfum og sé eins fagleg og kostur er á.

Starf þeirra er mjög margþætt og víðtækt. Þeir hafa yfirsýn yfir framvindu nemenda á því skólastigi sem þeir starfa á, einkum í lestri og stærðfræði og reyna að finna sem fyrst þá nemendur sem standa höllum fæti svo unnt sé að koma að snemmtækri íhlutun og forða margra ára vanda. Ásamt umsjónarkennurum leggja þeir fyrir regluleg skimunarpróf og annast nánari greiningu á vanda þeirra nemenda sem víkja verulega frá námsmarkmiðum árgangsins.

Sérkennarar eru foreldrum, nemendum, kennurum og skólastjórn­endum til ráðgjafar. Þeir útbúa einstaklingsmiðuð námsgögn, aðstoða við námsmat og leggja til notkun hjálpartækja þegar við á. Einnig annast þeir kennslu nemenda, oftast í litlum hópum en stundum einstaklingskennslu ef þörf er á. Ætíð skal stefnt að því að slík kennsla sé markviss, byggð á getu nemandans og til þess fallin að auka árangur nemandans í því viðfangsefni sem unnið er með.

Sérkennarar hafa jafnframt sérþekkingu varðandi tilfinningalegan vanda og hegðunarvanda nemenda, athyglisbrest og ofvirkni. Þeir ásamt námsráðgjöfum annast ráðgjöf og lausnaleit í málefnum þessara nemenda í samvinnu við umsjónarkennara og foreldra.

Sveitarfélögin úthluta hverjum skóla fjármagni vegna sérkennslu. Skólastjóri ákveður síðan hvernig því er ráðstafað. Í flestum tilvikum stendur valið um fjórar leiðir.

1. Ráða sérkennara með framhaldsmenntun.

2. Ráða almennan kennara til að annast sérkennslu eða koma sem viðbótarstarfsmaður inn í bekkjarkennslu.

3. Ráða þroskaþjálfa.

4. Ráða stuðningsfulltrúa sem er ófaglærður starfskraftur.

Það gefur að skilja að ekki er verið að kaupa sömu vinnu af þessum ólíku stéttum Ef við vísum til heilbrigðiskerfisins er oftast á hreinu í huga fólks að skurðlæknir er fær um að annast önnur verkefni en sjúkraliði. Sjaldan myndi störfum þeirra vera blandað saman í hagtölum undir heitinu kostnaður vegna læknisstarfa.

Lítt nothæfar upplýsingar

Hagstofa Íslands sér um öflun gagna og gefur frá sér upplýsingar vegna fjölda nemenda sem fá sérkennslu. Þar eru lögð að jöfnu störf sérkennara og stuðningsfulltrúa. Einnig er hver nemandi talinn með hvort sem hann fær skammvinna þjálfunarlotu í ákveðnu viðfangsefni eða einstaklingsbundna sérkennslu árið um kring. Þessar tölur gefa því lítt nothæfar upplýsingar og eru alls ekki til þess fallnar að byggja ákvarðanatöku á þeim.

Við sérkennarar fögnum allri umræðu um sérkennslu og erum himinlifandi ef yfirvöld vilja meta árangur starfa okkar. En það er til lítils að veifa hagtölum sem byggja á svo veikum grunni sem þeim sem Hagstofa Íslands leyfir sér að bera fram fyrir yfirvöld.