Þurfum að læra af Norðmönnum

Seðlabankastjóri segir Íslendinga þurfa að draga lærdóm af reynslu Norðmanna í hagstjórn meðal annars með ábyrgri ráðstöfun tekna ríkisins af auðlindanýtingu. Unnið hefur verið að stofnun orkuauðlindasjóðs í fjármálaráðuneytinu.

Már Guðmundsson seðlabankastjóri segir mikilvægt að Íslendingar dragi lærdóm af reynslu Norðmanna þegar agi í hagstjórn er annars vegar. Áður hefur Már vísað til vel heppnaðarar peningastefnu Norðmanna en verðbólguvæntingar högguðust ekki í Noregi þegar gengi norsku krónunnar féll samhliða verðfalli á hráolíu.

„Það gengur vel í Noregi því ríkisfjármálastefnan er ábyrg og þeir hafa tekið með ábyrgum hætti á búhnykkjum sem þeir hafa orðið fyrir. Þeir hafa hlaðið arðgreiðslum úr auðlindageiranum í stóra sjóði og svo framvegis. Það er meiri agi þar í stjórnmálunum og í hagstjórn,“ segir Már. 

Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra hefur talað fyrir stofnun sérstaks auðlindasjóðs að norskri fyrirmynd. Í ávarpi sínu á ársfundi Landsvirkjunar á síðasta ári sagði hann:

„Ég tel tímabært að við Íslendingar stofnum sérstakan orkuauðlindasjóð, fullveldissjóð okkar Íslendinga sem í myndi renna allur beinn arður af nýtingu orkuauðlindanna Með því að leggja inn í sérstakan sjóð arðgreiðslur Landsvirkjunar og annarra orkufyrirtækja ríkisins getum við hafið uppbyggingu á varasjóði okkar Íslendinga, sem um leið væri hugsaður sem stöðugleikasjóður til að jafna út sveiflur í efnahagslífinu.“

Ráðherrann endurtók svo þennan boðskap á ársfundi Landsvirkjunar á þessu ári:

„Fyrir ári, á þessum vettvangi, varpaði ég fram þeirri hugmynd að koma á fót sérstökum sjóði um arðgreiðslur Landsvirkjunar og annarra orkufyrirtækja ríkisins. Með slíkum sjóði mætti hefja uppbyggingu á varasjóði okkar Íslendinga, sem um leið væri hugsaður sem stöðugleikasjóður til að jafna út sveiflur í efnahagslífinu. (…) Sérstaklega hefur verið litið til Noregs þar sem slíkur sjóður hefur verið rekinn með góðum árangri.“

Hvað varð um þessi áform? Það hefur ekki neinn slíkur sjóður verið stofnaður ennþá en hann verður ekki stofnaður nema með skýrri lagaheimild. Engin frumvarpsdrög liggja fyrir opinberlega en í fjármála- og efnahagsráðuneytinu hefur verið unnin undirbúningsvinna vegna stofnunar sjóðsins. Bjarni Benediktsson hefur sjálfur fundað með norska fjármálaráðuneytinu og norska olíusjóðnum til að afla betri upplýsinga um starfsemi hans, hlutverk og fjármögnun. 

Landsvirkjun greiddi ríkissjóð átján hundruð milljónir króna í arð á árinu 2011 og svo einn og hálfan milljarð króna á ári síðastliðin fjögur ár. Samtals 7,8 milljarða króna á fimm árum. Eftir tvö til þrjú ár ætti árleg arðgreiðsla til ríkissjóðs að geta numið 10-20 milljörðum króna ef áætlanir stjórnenda Landsvirkjunar ganga eftir. Ef það gengur upp er ljóst að skapast hefur raunhæf þörf fyrir stofnun auðlindasjóðs að norskri fyrirmynd.