Verjum íslenska laxastofna

Fyrirhugaður er mikill vöxtur í laxeldi á Íslandi á komandi árum. Samtals hefur verið sótt um framleiðsluleyfi á um 100-120 þúsund tonnum af laxi. Gróflega má því áætla að um 50 milljónir frjórra norskra laxa verði á sundi í sjókvíum við strendur Íslands ef af þessum áformum verður. Því miður er það þannig, þrátt fyrir besta búnað og ítarlegar verklagsreglur, að laxar sleppa úr kvíum. Veiðimálastofnun hefur bent á að samkvæmt norskum rannsóknum megi áætla að það sleppi einn lax úr sjókvíum fyrir hvert framleitt tonn af laxi. Ef fyrrgreindar áætlanir ganga eftir gætu því um 100-120 þúsund laxar sloppið úr sjókvíum á hverju ári.

Til þess að setja þessar tölur í samhengi þá veiðast að meðaltali um 50.000 villtir laxar á Íslandi árlega. Miðað við algengt veiðihlutfall, sem er um 60%, ganga þá um 83.000 laxar í íslenskar ár á hverju sumri. Hrygningarstofninn er þá um 33-50.000 fiskar. Samkvæmt þessu eru allar líkur á að fleiri frjóir laxar af norskum eldisuppruna sleppi úr sjókvíum á hverju ári heldur en sem nemur stofnstærð íslenska laxastofnsins og um þrefalt fleiri að meðaltali en stærð hrygningarstofnsins. Ekki þarf að fjölyrða um afleiðingar þessa fyrir íslenska laxastofna.

Skýrar sannanir um afleiðingar liggja fyrir

Ný skýrsla Norsk institutt for naturforskning (NINA) sýnir hrollvekjandi afleiðingar af stórfelldu laxeldi fyrir stofna villtra laxa í Noregi. Í nýlegri skýrslu stofnunarinnar kom fram að af 125 stofnum villtra laxa sem voru rannsakaðir var þriðjungur með milda erfðamengun og þriðjungur með alvarlega eða mjög alvarlega erfðamengun. Áhrif erfðablöndunar eru háð hlutfalli innblöndunar en ef um mikla og langvarandi innblöndun er að ræða er hún óafturkræf. Norski eldislaxinn er erfðafræðilega frábrugðinn íslenska laxastofninum, hraðvaxta, verður seint kynþroska og er aðlagaður að eldi en ekki því að þrífast í íslenskri náttúru. Afleiðingin af erfðablöndun verður hnignun og útrýming þeirra villtu stofna sem fyrir eru.

Áætlanir um eldi í Ísafjarðardjúpi

Þrjár ár renna í Ísafjarðardjúp sem skila um 150-500 laxa meðalveiði hver. Ætlunin er að framleiða á svæðinu 6.800 tonn af laxi á hverju ári. Engar líkur eru á því að þessar ár sem hafa ekki stærri stofna en raun ber vitni þoli nábýli við sjókvíaeldi sem inniheldur 2,8 milljónir eldislaxa. LV hefur bent atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu á nauðsyn þess að friða Ísafjarðardjúp fyrir eldi norskra laxa en ráðuneytið sýnir því miður ekki þá umhverfisábyrgð að verða við beiðni sambandsins um friðun.

Ólöglegt er að valda erfðamengun

Íslensk lög kveða á um bann gegn blöndun laxastofna. Óheimilt er með öllu að flytja laxastofna milli veiðivatna og ekki má nota innflutta stofna til fiskræktar. Að okkar mati jafngildir jafn umfangsmikið sjókvíaeldi og nú er fyrirhugað því að sleppa norskum laxi beint í íslenskar laxveiðiár.

Mörg þeirra fyrirtækja sem eru að hasla sér völl í þessum iðnaði hérlendis hafa sótt sér hlutafé til norskra laxeldisfyrirtækja, þeirra sömu og hafa valdið því að ástand villtra laxastofna í Noregi er með þeim hætti að einungis um þriðjungur þeirra er án erfðamengunar. Norsk stjórnvöld eru nú að marka þá stefnu að laxeldið taki meira tillit til umhverfisins og eldið fari í vaxandi mæli fram í lokuðum kerfum. Með þeirri aðferð er hvorki laxalús eða strokulaxar vandamál lengur. Hingað sækja því norsku fyrirtækin í ókeypis eldisleyfi þar sem allt er gert upp á gamla mátann með tilheyrandi skaðlegum áhrifum á villta laxastofna.

Við viljum með þessari grein hvetja alla þá sem vilja verja íslenskar laxveiðiár að berjast með öllum tiltækum ráðum gegn þessari hættu sem nú steðjar að óspilltum, villtum laxastofnum og einstakri náttúru Íslands.