Eru engar konur meðal hæfustu lögfræðinga landsins?

Jón Steinar Gunnlaugsson hefur haldið því fram að aðeins ein rétt niðurstaða sé í hverju dómsmáli og skipta því engu aðrir eiginleikar dómara en þeir að hann sé „góður lögfræðingur“. Jón segir að lögskýringareglum séu þröngur stakkur skorinn og því ekki um mikið val að ræða fyrir dómara.

Almenningur sér svo að lögfræðingar eru ekki sammála um niðurstöður og Hæstiréttur breytir oft dómum héraðsdóms. Jafnvel hæstaréttardómarar komast ekki að sömu niðurstöðu. Það sem Jón nefnir ekki í sinni grein er að leiðin að niðurstöðu er mörkuð af matskenndum ákvörðunum. Meta þarf sönnunargögn, vitnisburði og jafnvel vægi lagaákvæða. Dæmi um það eru mörk frelsisins til að tjá sig annars vegar og sjónarmið um verndun æru hins vegar. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur stundum verið Hæstarétti ósammála um það mat.

Hversu vísindalegum aðferðum sem beitt er þá er mat háð persónugerð þess sem metur.

Þó ein rétt niðurstaða í dómsmáli sé e.t.v. fræðilega rétt markmið þá þarf ekki lögfræðinga til að sjá að hún stenst ekki í raun. Engu að síður er dómari bundinn af lögum og skýringarreglum eins og Jón segir.

Lýðræði er á Íslandi. Það byggir á þeirri heimspeki sem franska byltingin byggði á, þ.e. að völdin séu hjá fólkinu. Fólkið velur sér fulltrúa til fjögurra ára í senn sem fara með þessi völd. Allt ríkisvald er sem sagt hjá fólkinu og aðeins má stjórna í umboði þess.

Grunnregla brotin

Dómstólar eru ein af þremur greinum ríkisvalds og er ofangreind grunnregla brotin við skipan dómara í Hæstarétt.

Við alla túlkun á lögum verður að leita að vilja almennings eins og hann birtist hjá kjörnum fulltrúum hans á Alþingi. Konur eru um helmingur þjóðarinnar og hafa haft mikil áhrif á vissa löggjöf. Eru einhverjir sem halda því fram að karlar séu almennt hæfari til að skilja þann vilja en blönduð samkoma?

Rannsóknir sýna að fjölbreyttur hópur sem vinnur saman að lausn mála kemst að jafnaði að betri niðurstöðu en einsleitur. Það á ekki síst við eðli máls samkvæmt þegar leitað er að vilja annars mjög fjölbreytts hóps.

Umræða þessi er sprottin af skipun nefndar sem velur hæstaréttardómara. Það má deila um það hvort í einstökum tilfellum eigi að velja karl eða konu í embætti en það getur ekki verið umdeilanlegt að nefnd sem hefur það hlutverk að velja á ólýðræðislegan hátt menn í eina af þremur greinum ríkisvaldsins – og þá mikilvægustu vegna tengsla hinna – sé eingöngu skipuð körlum. Ég tel það lögbrot að skipa aðeins karla í nefndina. Þar eiga hæfileikamennirnir í Hæstarétti sök eins og hinir. Þar hafa þeir ekki fundið réttu lögfræðilegu niðurstöðuna að mínu áliti. Ef til vill hefðu þeir nálgast hana betur ef fleiri konur væru meðal þeirra.