"Að rústa háskólastofnun“ – og samfélagi

Í Fréttablaðinu hinn 27. ágúst 2014 er grein eftir Ólaf Arnalds sem ber yfirskriftina „Að rústa háskólastofnun“. Í greininni fjallar Ólafur um það ástand sem skapast hefur við Landbúnaðarháskóla Íslands eftir þær hremmingar sem lagðar hafa verið á hann (og á samfélagið á Hvanneyri). Hann lýsir áhyggjum vegna stöðu LbhÍ, eins og heimamenn í héraði og fleiri hafa gert. Ég þekki hins vegar ekki marga sem eru sammála Ólafi í því að þetta sé afleiðing af því að heimamenn höfnuðu sameiningu við HÍ, ekki vegna andstöðu við að vera hluti af Háskóla Íslands, að mínu viti, heldur vegna þess að það átti að rústa samfélaginu á Hvanneyri og rústa þessari gömlu menntastofnun.

Á Hvanneyri hefur verið starfandi menntastofnun á háskólastigi frá 1947. Var lengi vel eina stofnunin utan HÍ sem veitti menntun á háskólastigi. Frá 2005 hefur skólinn starfað undir heitinu Landbúnaðarháskóli Íslands.

Menntun kandídata frá 1947

Allt frá stofnun Framhaldsdeildarinnar á Hvanneyri 1947 hefur þar verið gott samfélag vísinda og mannlífs, Campussamfélag. Þar hafa lifað saman nemendur Bændaskólans, stúdentar í búvísindanámi, kennarar í búvísindum með kandidats-, masters- og doktorsgráðu í búvísindum, búvísindamenn með rannsóknir og kennslu að ævistarfi og aðrir samfélagsþegnar.

Ólafur telur að það hafi verið stefna stjórnvalda í langan tíma að fækka háskólum. Þetta er ekki rétt, enda ekki langt síðan HA, Bifröst og HVANNEYRI og Háskólinn á Hólum voru stofnaðir. Núverandi menntamálaráðherra setti fram þá tillögu að sameina HÍ og LbhÍ en sú tillaga mætti mikilli andstöðu, ekki bara sjálfskipaðra „velunnara“ Hvanneyrar og LbhÍ, eins og Ólafur heldur fram, heldur einnig íbúa Hvanneyrar, allra sveitarstjórnarmanna í Borgarbyggð og allra alþingismanna Norðvesturkjördæmis. Það er því æði mikill hroki að halda því fram að um sé að ræða „sjálfskipaðan hóp velunnara“ LbhÍ og Hvanneyrar. Reyndar nefnir Ólafur aldrei samfélagið á Hvanneyri og þann vanda sem íbúar Hvanneyrar eru settir í með þeirri stefnu sem nú er framfylgt, að svelta LbhÍ og íbúa Hvanneyrar til hlýðni. Það virðist vera stefna embættismanna og forstjóra stofnana ríkisins að skera niður alla starfsemi, sem ekki er í Reykjavík. Þó er það yfirlýst stefna núverandi ríkisstjórnar að efla starfsemi ríkisins utan höfuðborgarinnar. Það virðist þó ekki hafa verið stefna stjórnenda LbhÍ að undanförnu.

Samfélagsleg ábyrgð

Það er líka vanvirðing við íbúa Hvanneyrar, um 300 manns, að halda því fram að málið snúist bara um LbhÍ. Það snýst líka um íbúa þess samfélags sem er á Hvanneyri. Það er til fleira fólk í þessu landi en akademíkerar, þó þeir séu mikilvægir í starfsemi háskóla og í nútíma samfélagi og atvinnulífi, en við háskóla starfar líka annað fólk og hefur atvinnu af háskólastarfsemi. Ólafur nefnir að „örskóli“ í þágu einnar atvinnugreinar geti aldrei staðið undir nafni sem háskóli. Varla er það þó til að bæta stöðu þessa „örskóla“ að stofna annan, enn meiri „örskóla“, sem mér skilst að sé verið að koma á fót á Keldnaholti. LbhÍ hefur haslað sér völl á fleiri sviðum en bara almennum landbúnaði. Hér hefur t.d. verið kennsla í umhverfisfræðum- og skipulagsfræðum, almennum náttúruvísindum, skógrækt og fleiru sem fellur vel að landbúnaði og landnýtingu.

Regnhlífarháskóli

Í tillögum menntamálaráðherra og í þeim greinargerðum sem ég hef séð hefur ekki komið fram að sameining HÍ og LbhÍ leiði til sparnaðar í rekstri. Það er því ekki ástæða fyrirhugaðrar sameiningar, né lausn á rekstrarvanda LbhÍ. Ég hef verið talsmaður þess að farin verði önnur leið en sameining. Farin verði sú leið að gera HÍ að regnhlíf og að svið HÍ verði sjálfstæðir háskólar. LbhÍ gæti orðið einn háskólinn undir regnhlífinni. Með þessu skipulagi myndi HÍ njóta þeirra vísindaritgerða sem starfsmenn LbhÍ skrifa og stuðla að því að HÍ þokist upp virðingarlista sem vísinda- og kennslustofnun. Ég set fram þessa tillögu, en skilyrði þess er að hver skóli verði algjörlega sjálfstæð eining, rekstrarlega og stjórnskipulega. Dr. Björn S. Stefánsson hefur talað fyrir álíka hugmynd í grein sem hann ritaði í Morgunblaðið 11.6. sl. Ég tek undir þessi orð Björns, nema ég vil ekki að LbhÍ fari undir hatt HÍ, nema hann njóti algers frelsis, bæði fjárhagslega og stjórnunarlega.

Reynslan sýnir að stóri bróðir gleypir þann litla, nema sjálfstæði sé tryggt.