Áburður um barnaníð dæmdur tilhæfulaus

Í bók sem kom út á síðasta ári er sagt frá misnotkun og því haldið fram að hinn meinti gerandi hafi jafnframt misnotað önnur stúlkubörn. Allt þetta hefur nú verið dæmt sem uppspuni.

Í dómsorði sem féll 13. október, fyrir Héraðsdómi Reykjaness, segir meðal annars að eftirfarandi ummæli skuli dauð og ómerk: „Þegar ég var tíu ára gömul varð ég fyrir kynferðislegu ofbeldi“, „Þar sem ofbeldismaðurinn tengist heimilinu“, „Það var maðurinn sem hafði skaðað mig sem barn“, „Það kom í ljós að ég var ekki sú eina sem hann hafði misnotað, hann hafði misnotað stúlkur í fjölskyldunni allt frá fjögurra ára aldri þeirra“.

Það sem gerir þennan dóm ekki síst athyglisverðan er sú staðreynd að þessi ummæli er að finna í bók sem kom út á síðasta ári og heitir Valsað milli vídda, hinn meinti gerandi er ekki nafngreindur með beinum hætti en bókin fjallar um tilvist æðri máttarvalda og líf eftir dauðann.

Ekkert fór á milli mála hver gerandinn átti að vera

Í kynningu á bókinni er greint frá því að höfundurinn hafi „árum saman notað andlega hæfileika sína í þágu fólks sem þarf á styrk að halda.“ Ormstunga gaf út en höfundurinn heitir Þórunn K. Emilsdóttir. Henni er gert að greiða viðkomandi 200 þúsund krónur í miskabætur auk vaxta og 450 þúsund í málskostnað.

Í dómsorði segir frá því að stefnandi haldi því fram að við útgáfu bókarinnar hafi höfundur hringt í fjölda fólks og upplýst að gerandinn í bókinni væri stefnandi. Það sé raunar viðurkennt í bókinni en þar segir stefnda á bls. 18: „Ég hef líka aðvarað annað fólk sem er nátengt honum og sagt því sögu mína en mér hefur ekki verið trúað“. Stefnda hafi ekki látið við það sitja að segja að stefnandi hafi beitt hana kynferðislegu ofbeldi heldur fullyrðir hún að hann hafi misnotað aðrar stúlkur í fjölskyldunni kynferðislega allt frá fjögurra ára aldri þeirra. Stefnandi fullyrðir að öll hin umstefndu ummæli séu uppspuni frá rótum. Þórunn segir þetta rangt, hið rétta sé að nokkrir fjölskyldumeðlimir hafi haft samband við stefndu og spurt hreint út hvort stefnandi væri sá maður sem lýst væri sem brotamanni í bókinni. Hún hafi talið siðferðilega skyldu sína að greina frá því.

Svívirðilegar ásakanir

Lögmaður stefnanda, Vilhjálmur H. Vilhjálmsson, segir að vegið sé með alvarlegum hætti að æru stefnanda með fullyrðingum um að stefnandi sé ofbeldismaður sem hafi brotið kynferðislega gegn stefndu og öðrum stúlkubörnum allt frá fjögurra ára aldri þeirra; barnaníðingur sem misnoti stúlkubörn. Um er að ræða ásökun um refsiverða og siðferðislega ámælisverða háttsemi sem sé með öllu ósönnuð og virðist eiga að hafa átt sér stað fyrir mörgum áratugum síðan án þess að stefnandi hafi nokkurn tíman sætt rannsókn lögreglu, hvað þá ákæru og saksókn eða verið dæmdur fyrir slík brot. Brotin sem stefnda ásaki stefnanda um að hafa framið séu svívirðileg að áliti alls almennings og varði allt að 16 ára fangelsi.

Lögmaðurinn bendir einnig á að hugsanlegt sé að slegið hafi útí fyrir bókarhöfundi varðandi minningar, á valsi sínu milli vídda, en það geti ekki átt við um fullyrðingar um brot gegn öðrum stúlkum. Þær stúlkur hafi bókarhöfundur reynt að nálgast en komið að lokuðum dyrum; ekkert sé til að styðja hinar svívirðilegu ásakanir. Stefnandi hafi aldrei verið sakaður um þetta fyrr, hvað þá rannsakaður eða sætt kæru.

Tjáningarfrelsinu teflt fram á móti

Ragnar Þórður Jónasson, lögmaður Þórunnar Kristínar, byggði sýknukröfu sína á því að ummælin sem krafist er ómerkingar á séu vernduð af tjáningarfrelsisákvæði 73. gr. stjórnarskrárinnar. Ekkert réttlæti neins konar takmarkanir á tjáningarfrelsi Þórunnar. Stefnandi sé ekki nafngreindur og það sem meira er, megi stefnda ekki tjá sig með þeim hætti sem hún geri í bókinni sé í raun búið að útiloka öll fórnarlömb kynferðisbrota frá því að tjá sig um reynslu sína sæti slík mál ekki í refsimeðferð. Slíkar skorður á tjáningarfrelsi fái ekki staðist í vestrænu réttarríki.

Þórunn Kristín heldur því fram að ummæli hennar séu sönn og því verði þau hvorki ómerkt né henni gerð refsing fyrir þau í samræmi við meginreglu íslensks réttar um að ekki  verði sektað fyrir sönn ummæli. Brotin hafi ekki verið kærð til lögreglu af tillitsemi við móður stefndu, þau hafi verið fyrnd og því ljóst að þau yrðu tæplega rannsökuð „... og síðast en ekki síst vegna tillits stefndu við stefnanda en hún hafi álitið hann veikan mann,“ segir í dómnum: „Stefnda mótmæli jafnframt hvers kyns ósmekklegum aðdróttunum í stefnu um að hún þekki ekki mun á draumi og veruleika eða að vitneskja hennar um misnotkun annarra stúlkna sé komin til vegna andlegra upplifana hennar.“

Þá benti lögmaðurinn jafnframt á að ekki hafi farið mikið fyrir bókinni, hún hafi ekki selst í nema um 300 eintökum og með málinu sé stefnandi í raun að vekja miklu meiri athygli á þessu máli en bókin gerði.

Meiðandi og ósönn ummæli

Jón dómari kemst að þeirri niðurstöðu að allar fullyrðingar stefndu séu ósannar og slík ummæli geti ekki undir nokkrum kringumstæðum notið verndar stjórnarskrár þar sem talað er um tjáningarfrelsi. Ummælin eru tilhæfulaus í heild sinni, óviðurkvæmileg og ærumeiðandi í því samhengi sem þau voru birt. Niðurstaða dómsins er sú að ummælin í heild sinni séu móðgandi og meiðandi fyrir stefnanda og ekki verði hjá því komist að dæma þau dauð og ómerk. Fellst dómurinn á það með stefnanda að í umstefndum ummælum felist ólögmæt meingerð gegn persónu og æru stefnanda sem stefnda beri miskabótaábyrgð.

Dómarinn fellst hins vegar ekki á kröfu um 250.000 krónur til kostunar birtingu dóms. Sú krafa er reist á því að aðdróttanir stefndu í garð stefnanda sem séu alvarlegar og nauðsynlegt sé fyrir stefnanda að rétta hlut sinn með því að tryggja birtingu dóms með auglýsingu í fjölmiðli. „Stefnda mótmælir kröfunni og vísar til þess að bókin hafi litla athygli vakið og selst í litlu upplagi. Engin opinber umfjöllun hafi átt sér stað um þann sem tilvitnuð ummæli beinist að og því sé ekki tilefni til opinberrar birtingar. Í ljósi allra atvika málsins þykja ekki vera næg efni til að dæma stefndu til greiðslu kostnaðar af birtingu dómsins í opinberu dagblaði,“ segir í dómsorði.

Auk ummælanna sem áður eru nefnd eru þessi einnig dæmd ómerk og dauð: „Svo innra með mér fyrirgaf ég honum þrátt fyrir þann skaða sem hann hafði valdið mér og hinum stúlkubörnunum. Þær eru enn með þessa hryllilegu minningu grafna í hugskotum sínum“ og „Það sem ég veit 5 ... yngsta var tæplega tveggja ára (bróðurdóttir mín) og hann notaði hana til 7 ára aldurs þegar dóttir mín sagði henni að ég hafi sagt að þetta mætti afi ekki gera ... hann lét hana fróa sér og hafði fingurna upp í til að gæla við kynfæri hennar ... mamma hafði oft komið að honum en hún sagði að hann hefði alltaf lofað að hætta ... enginn vissi af þessu nákvæmlega nema mamma“. (Síðastnefndu ummælin er ekki að finna í bókinni heldur eru þetta orð sem féllu á Facebooksvæði hinnar dæmdu.)