Dæmisaga frá Finnlandi

Í helgarblaði Fréttablaðsins (26.5.) var viðtal við Lóu Pind Aldísardóttur þar sem hún ræðir um brottfall úr framhaldsskóla og orsakir þess. Lóa telur að of mikil áhersla sé lögð á hefðbundið bóknám. Mjög margir geta eflaust verið henni sammála um þetta atriði, en hvað á til bragðs að taka?

Í umræðum um skólamál hefur finnskum skólum oft verið teflt fram sem fyrirmyndarkerfi. Því langar mig að segja lítillega frá reynslu minni sem kennari í Finnlandi.

Iðngreinar skortir ímynd

Síðast kenndi ég við menntaskóla sem bauð eingöngu upp á hefðbundið bóknám. Meðal nemenda minna voru nokkrir sem enga hæfileika höfðu til slíks náms. Ár eftir ár urðu þeir að endurtaka sömu áfangana til að komast áfram en lágmarkseinkunnina 5 þurfti í einum áfanga til að komast áfram í þann næsta.

Skólalóðin okkar var við hlið skólalóðar iðnskólans og einu sinni sagði ég við nemendur mína: „Ég skil ekki af hverju þið flykkist ekki í iðnskólann sem býður upp á áhugavert og fjölbreytt nám.“ Einn af drengjunum svaraði að bragði: „Iðnskólann skortir ímynd.“

Það er væntanlega ímynd sem iðnskólann skortir einnig hér á landi. En hvernig eigum við að laða fram nýja og áhugaverða ímynd? Er það með því að gera tækniskóla að háskóla og breyta iðnskóla í tækniskóla? Mér finnst það frekar undirstrika þá hugsun að „iðn“ þyki ekki nógu fín. Með þessum tilfæringum eru yfirvöld og hugmyndasmiðir menntastefnunnar að senda ákveðin skilaboð til þjóðfélagsins.

Afleiðingar offjölgunar hvíthúfa

Finnar hafa í meira en hálfa öld verið með fjöldatakmarkanir í háskóla og þeir sem ekki komast í háskóla verða að sækja sér starfsmenntun annars staðar. Með árunum hefur aðsókn stúdenta í iðnskólana aukist svo mikið að eyrnamerkja hefur þurft ákveðinn fjölda námsplássa fyrir þá sem ekki eru með stúdentspróf. Afleiðingin er sú að þeir sem mesta hæfileika hafa í ákveðinni iðngrein komast ef til vill ekki inn þar sem stúdentar fá aukastig í umsóknarferlinu. Stúdentar aftur á móti eyða mörgum árum í árangurslausar tilraunir til að komast í háskóla áður en þeir að endingu gefast upp og sækja um iðnnám.

Nýrrar hugsunar er þörf

Vandamálið er mjög djúpstætt og eflaust ekki hægt að finna einfaldar lausnir. Skólinn er íhaldssamur í eðli sínu og breytingar erfiðar. Þó að kennslan hafi breyst mikið þá byggir hún enn þá að miklu leyti á aldagömlum hefðum sem snerust um bóknám. Spurningin er ekki eingöngu um hugmyndafræði heldur einnig um afkomu og ævistarf kennara, en hver og einn hlýtur að líta á sitt fag sem mikilvægt. Eins og Lóa bendir á þá þurfum við að byrja á að líta á grunnskólann, ekki eingöngu að einblína á framhaldsskóla. Það sem gerst hefur hér á landi og víðar í vestrænum heimi er að of mikil krafa um sama skóla og sömu menntun fyrir alla hefur leitt okkur í ógöngur. Við þurfum að hugsa allt upp á nýtt og læra að skilja að menntun fæst víðar en með bókalestri.