Reykjanesfólkvangur – samstarfsverkefni Sveitarfélaga

Á tíma vaxandi ferðaþjónustu og áhuga á útivist og hreyfingu er gott að eiga Reykjanesfólkvang – ósnortið útivistarland við bæjardyrnar.

Bæjarstjórn Reykjavíkur samþykkti samhljóða árið 1969 að stofna fólkvang um óbyggðir í nágrenni borgarinnar til að tryggja útivistarmöguleika til framtíðar. Borgin leitaði til 15 nágrannasveitarfélaga sem leiddi til þess að nokkur þeirra stofnuðu í sameiningu tvo fólkvanga, Bláfjallafólkvang 1973 og Reykjanesfólkvang 1975.

Í Bláfjallafólkvangi var byggt upp skíðasvæði þar sem fátt skortir hin síðari ár nema snjó, en að auki eru þar margar náttúruperlur. Í beinu framhaldi til vesturs er svo Reykjanesfólkvangur, nær m.a. yfir Brennisteinsfjöll, Kleifarvatn, Krýsuvík, Trölladyngju og Ögmundarhraun.

Þarna er gríðarflott land til útivistar steinsnar frá þéttbýlasta svæði landsins og Keflavíkurflugvelli, tilvalið til stuttra ferða allt árið, jafnt fyrir íbúa sem erlenda gesti. Það er mikið hagræði fyrir sveitarfélögin að vinna þar saman að uppbyggingu þjónustu og landvörslu. Þau hafa þó ekki sinnt sem skyldi að byggja upp þjónustu né heldur að vernda svæðið þannig að nýting þess verði sjálfbær. Landverðir eru lausráðnir bara yfir sumartímann.

Síðustu tvö sumur hefur landvörður, sem gjörþekkir svæðið, verið í starfi frá maí til október. Fjárhagurinn leyfir ekki meira. Fyrir 3 árum voru sett upp klósett við Seltún í Krýsuvík, en þar koma 100.000 manns við árlega. Salernin eru lokuð yfir veturinn þrátt fyrir vaxandi vetrarumferð. Það hentar ferðaþjónustuaðilum vel að senda ferðafólk í Krýsuvík flesta daga ársins, en afleitt að þurfa að vísa því út í móa um hávetur á svo fjölförnum stað.

Fólkvangur góð hugmynd

Í náttúruverndarlögum (44/1999) er fólkvangur skilgreindur sem „landsvæði í umsjón sveitarfélags eða sveitarfélaga sem friðlýst hefur verið til útivistar og almenningsnota“. Hlutaðeigandi sveitarfélög bera kostnað af stofnun og rekstri fólkvangs í hlutfalli við íbúatölu. Hvert sveitarfélag heldur óskertu skipulagsvaldi.

Samkvæmt lögum þessum er fólkvanginum stjórnað af samvinnunefnd sveitarfélaganna sem að honum standa, í samráði við Umhverfisstofnun. Skulu sveitarfélögin gera með sér lögboðinn samning þar sem kveðið skal á um starfshætti nefndarinnar. Nefndin breytist gjarna þegar skipt er um sveitarstjórn. Þannig hefur aftur og aftur verið byrjað nánast upp á nýtt því fólkvangurinn á sér hvorki fast starfslið né formlegar starfsreglur, aðeins mjög grófan ramma í auglýsingu frá 1975.

Á þeim 38 árum sem Reykjanesfólkvangur hefur verið til hefur ekki tekist að koma á áðurnefndum lögboðnum samvinnusamningi. Fólkvangurinn hefur ekki haft einn einasta starfsmann í fullu starfi, aðeins landverði yfir sumartímann. Starf fólkvangsnefndarinnar hefur mest snúist um að leysa aðkallandi mál og stefnumörkun setið á hakanum. Þó hafa verið haldnar málstofur og gerðar skýrslur um náttúrufar og hugsanlega nýtingu og er mikið til af góðum hugmyndum.

Núverandi nefnd nýtti aukafjárveitingu frá Reykjavíkurborg 2010 til að láta gera drög að metnaðarfullri stjórnunaráætlun sem er m.a. ágætur grundvöllur samvinnusamnings. Þar er góð lýsing á fólkvanginum með 7 þemakortum og settar fram ítarlegar hugmyndir um uppbyggingu þjónustu við gesti fólkvangsins og um vöktun náttúrunnar. Plagg þetta hefur síðan 2012 verið í höndum viðkomandi sveitarstjórna eða legið í skúffum þeirra. Sum sveitarfélögin hafa þó afgreitt það fyrir sitt leyti. Drögin má nálgast á www.reykjanesfolkvangur.is.

Duga eða drepast!

Reykjanesfólkvangur er að mestu leyti í landi Grindavíkur og Hafnarfjarðar. Að auki er lítil sneið í Garðabæ og smáflís er þjóðlenda. Reykjavík, fjölmennasta sveitarfélagið, á þar ekkert land, en líklega koma flestir notendur fólkvangsins þaðan, jafnt íbúar sem ferðamenn sem þar dvelja og vilja upplifa íslenska náttúru án langra ferðalaga. Því er sanngjarnt að Reykjavík beri stóran hluta kostnaðar, en framlag sveitarfélaganna miðast við höfðatölu. Árlegt framlag hefur verið afar lágt, aðeins 17 krónur á íbúa. Núverandi fólkvangsnefnd lagði til tvöföldun þess, í 35 kr. Það hafa mörg sveitarfélaganna þegar samþykkt.

Nú er bara að vona að öll sveitarfélögin beri gæfu til að klára stjórnunar- og verndaráætlunina fyrir Reykjanesfólkvang, hækka fjárframlög upp í 35 kr. á íbúa og taka upp landvörslu allt árið svo fólkvangurinn þjóni betur vaxandi vetrarferðamennsku.

Höfundur ber einn ábyrgð á því sem hér er sagt.