Sögu­legt skref fyrir dýr í Dan­mörku

Danmörk hefur stigið sögulegt skref í þágu dýra og náttúru. Í fyrsta sinn í sögu landsins hefur dýravelferð fengið skýra stöðu innan ríkisstjórnarinnar, með ráðherra sem ber sérstaka ábyrgð á málaflokknum. Þetta er stórt skref í þágu dýra og er mikilvægt fordæmi fyrir aðrar þjóðir.

Í mörgum löndum heyra málefni dýravelferðar undir ráðuneyti landbúnaðar, matvæla eða atvinnuvega þar sem hagsmunir framleiðenda hafa mikið vægi. Þeir hafa jafnframt öfluga rödd við borðið. Það getur orðið til þess að hagsmunir þeirra vegi þyngra en velferð dýra. Dæmi um slíkt sjáum við hér á landi, ekki síst í verksmiðjubúskap þar sem framleiðendur fá jafnvel undanþágu frá dýravelferðarlögum í þágu hagræðingar og hagnaðarsjónarmiða í stað þess að bæta aðbúnað dýranna. Það er óásættanlegt að slíkar undanþágur séu veittar og að velferð dýra, sem eru skyni gæddar verur, sé þannig virt að vettugi.

Svínakosningarnar

Dýr eiga hins vegar málsvara hjá félagasamtökum sem gæta hagsmuna þeirra. Í Danmörku höfðu dýra- og umhverfisverndarsamtök mikil áhrif á umræðuna í aðdraganda þingkosninga í mars síðastliðnum. Vitundarvakning þeirra um meðferð svína í landinu leiddi til þess að dýravelferð varð stórt kosningamál og fór svo að kosningarnar voru kallaðar „Svínakosningarnar“.

Öflugt starf samtakanna, afstaða almennings og vilji stjórnmálamanna áttu stóran þátt í því að nýtt ráðuneyti náttúru og dýravelferðar varð að veruleika.

„Nú er nóg komið. Við höfum séð allt of mörg alvarleg dæmi um brot á velferð dýra. […] Það mun taka tíma að koma málunum í rétt horf, enda eru vandamálin umfangsmikil. En það er óumdeilanlegt að það VERÐUR að bregðast við.“

- Christian Rabjerg Madsen, ráðherra náttúru og dýravelferðar, 8. september 2026.

Að dýravelferð hafi nú sérstakan ráðherra í Danmörku er mikilvægt skref. Með því fær málaflokkurinn skýrari stöðu og ráðherra ber ábyrgð á því að velferð dýra sé höfð í forgangi.

Hvað með Ísland?

Á Íslandi heyra málefni dýravelferðar undir atvinnuvegaráðuneytið. Í kjölfar síðustu kosninga kallaði Dýraverndarsamband Íslands (DÍS) eftir því að málaflokkur dýravelferðar yrði færður til umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytisins sem þegar fer með málefni villtra dýra, vernd lífríkis og líffræðilegrar fjölbreytni. Ríkisstjórnin hafði í upphafi áform um þessa breytingu en féll síðan frá henni.

Að mati DÍS væri það rökrétt skref að færa dýravelferðina þangað. Með því yrðu hagsmunir dýra betur aðskildir frá hagsmunum framleiðenda.

Jákvæð skref á Íslandi

Hins vegar ber að hrósa fyrir það sem vel er gert. Atvinnuvegaráðherra hefur boðað frumvarp um heildarendurskoðun laga um velferð dýra sem er löngu orðið tímabært. Þá hefur ráðherra einnig boðað heildarendurskoðun laga um hvalveiðar þar sem horft verður til banns við hvalveiðum til frambúðar. Það er afar mikilvægt skref í þágu þessara dýra, enda eru hvalveiðar ómannúðlegar. Það sýnir vilja ráðherra til að standa með hagsmunum dýra, jafnvel þegar um er að ræða erfið og umdeild mál.

Einnig hefur umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra boðað frumvarp um endurskoðun villidýralaga. Þar er gert ráð fyrir stjórnunar- og verndaráætlunum fyrir tilteknar tegundir villtra dýra. Slíkar áætlanir geta eflt vernd og velferð þessara dýra.

Danmörk hefur nú skapað velferð dýra skýran sess innan ríkisstjórnarinnar. Það er sögulegt skref sem vert er að fagna. Vonandi verður það öðrum þjóðum hvatning til að stíga þetta sama skref og hafa velferð dýra í forgangi, líka hér á Íslandi.

Höfundur er formaður Dýraverndarsambands Íslands.