Eru feður feðrum verstir?

Þann 4. maí n.k. er ár síðan Samtök meðlagsgreiðenda voru stofnuð. Á þessum 12 mánuðum hafa samtökin náð ótvíræðum árangri við að vekja athygli á örbirgð og bágum réttindum meðlagsgreiðenda, einkum þeirra sem einstæðir eru. Nú eru flestir stjórnmálaflokkar, fræðasamfélög, Samtök fjármálafyrirtækja, -og nú seinast nefnd velferðarráðherra um karlmenn og jafnrétti, sammála um mikilvægi þess að umgengnisforeldrar verði skráðir í þjóðskrá eins og aðrir foreldrar og að rannsóknir verði gerðar á félagslegum og fjárhagslegum högum þeirra líkt og gert er um aðra þjóðfélagshópa. Einnig hefur skapast aukinn skilningur á því að leiðrétta þurfi aðkomu umgengnisforeldra að velferðarkerfinu og að þeir fái aðkomu að því sem foreldrar en ekki sem barnslausir einstaklingar. Tilgangur bótakerfisins er að jafna lífskjörin í landinu, en þegar bótakerfið undanskilur 14,000 manna þjóðfélagshóp frá því, -sem sannarlega á sárast um að binda, er það farið að ganga í berhögg við sjálft sig og orðið sjálfu sér sundurþykkt.

Samtökin hafa einnig opnað augu almennings fyrir ómannúðlegri og ólögmætri framgöngu stofnanna sveitafélaganna á fjölskyldum umgengnisforeldra, en dæmi eru um að Innheimtustofnun sveitafélaga hafi rukkað meðlagsgreiðendur tvisvar um sömu meðlagskröfurnar sem hafa í sumum tilfellum hlaupið á milljónum. Einnig hefur Innheimtustofnun gert það að vana sínum að draga nær öll útborguð laun af meðlagsskuldurum, í því trausti, að önnur stofnun sveitafélaganna, -félagsþjónustan, neiti þeim svo um fjárhagsaðstoð vegna þess að meðlagsskuldarinn getur sýnt fram á heildarlaun, jafnvel þótt útborguð laun séu engin, og hann þurfi að sjá fyrir stórri fjölskyldu. Við teljum framgöngu stofnanna sveitafélaga gegn meðlagsgreiðendum ólöglega og siðlausa á marga ólíka vísu, og til að bæta gráu ofan á svart teljum við sveitafélögin brjóta stjórnarskrá þegar þau synja beiðni meðlagsskuldara um fjárhagsaðstoð.

Í vetur veittu Samtök meðlagsgreiðenda Pétri H. Blöndal og Guðmundi Steingrímssyni, alþingismönnum, sérstaka jafnréttisviðurkenningu fyrir að tala máli umgengnisforeldra og fyrir að beita sér fyrir bættum lífskjörum þeirra. Vil ég meina að samtökin hafi lyft grettistaki í jafnréttisbaráttunni og liggur þar að baki mikil sjálboðavinna í mörgum ólíkum félagasamtökum sem hefur skapað grunninn að þeirri hugmyndafræði sem samtökin byggja á. En betur má ef duga skal, og ef við ætlum að ná raunverulegum réttarbótum til handa umgengnisforeldrum þurfa þeir og fjölskyldur þeirra að standa saman.

Stjórn Samtaka meðlagsgreiðenda voru djúpt snortin þegar fjölmargir lögheimilisforeldrar úr ýmsum stéttum samfélagsins komu til máls við okkur og lýstu yfir stuðningi við baráttu okkar. Blöskraði þeim framganga hins opinbera gagnvart barnsfeðrum þeirra og fannst þeim óréttlætið mikið. Okkur þykir vænt um þennan stuðning enda lögðu samtökin upp með að baráttan væri ekki síst konum til heilla og væri til þess fallin að styrkja stöðu þeirra á vinnumarkaði. Svo skulum við ekki gleyma því að konur verða enn ástfangnar af fráskildum feðrum. Samtökin bera því mikinn velvilja í garð lögheimilisforeldra og kvenfrelsisbaráttunnar og höfum við óskað eftir samstarfi með kvenfrelsishreyfingum við að leiðrétta stöðu kynjanna á vinnumarkaði jafnt sem inn á heimili.

Hins vegar hefur það reynst mér sem formanni og stofnanda samtakanna, erfitt að uppgötva hversu feður eru tregir til samstöðu í þessari baráttu. Samtökin hafa fengið mikla athygli í fjölmiðlum og höfum við hrundið af stað mikilli auglýsingaherferð til að hvetja feður og stuðningsmenn þeirra til að skrá sig í samtökin og sýna með þeim hætti stuðning við baráttunna er varðar þessi brýnu mannréttindi. Þrátt fyrir að ástæða sé til að þakka fjölmiðlum góðar viðtökur á því starfsári sem er að líða, lýsi ég jafnframt yfir miklum áhyggjum og vonbrigðum yfir móttökum og undirtektum umgengnisforeldra sjálfra. Að þessu leyti, -eins og svo mörgum öðrum, hygg ég að við feður megum til með að líta til kvenna og læra af þeim hvernig þær standa saman í baráttunni fyrir kvenréttindum og hversu eðlislægt það er þeim að finna til samkenndar með kynsystrum sínum sem sárt eiga um að binda, og sýna samkenndina í verki með þáttökum í félagsstarfi kvenréttindasamtaka. E.t.v. er hér um uppeldisleg áhrif að ræða sem vekja skömm hjá fátækum feðrum, en e.t.v. erum við feður of uppteknir af eigin hagsmunum og of tornæmir á þjáningar og erfiðleika meðbræðra okkar. Hver sem ástæðan er, eru feður ekki að standa saman í þessari baráttu, og á meðan svo er, eru engar líkur á skjótum réttarbótum fyrir þá og fjölskyldur þeirra. Ef Samtök meðlagsgreiðenda hefðu aðeins helming umgengnisforeldra á félagskrá væri einboðið við myndum ná miklum réttarbótum á skömmum tíma, þeim, fjölskyldum þeirra og samfélaginu öllu til heilla.

Þegar við byggjum starfið á jafn lítilli samstöðu eins og raun ber vitni leiðir maður óhjákvæmilega hugann að því hvort umgengnisforeldrar séu tilbúnir í að öðlast þær réttarbætur sem við berjumst fyrir, og hvort þeir eigi það yfirhöfuð skilið, ef þeir eru ekki tilbúnir að standa saman, þó það sé ekki nema með því einu að skrá sig í þau samtök sem berjast fyrir þeirra réttindum.

Því hef ég ákveðið að gefa ekki kost á mér til frekari stjórnarstarfa eftir að kjörtímabili mínu lýkur ef ekki verða miklar breytingar á þátttöku umgengnisforeldra sjálfra í báráttunni fyrir auknum réttindum þeirra. Ef ekki næst samstaða feðra á milli mun ég leggja það til að samtökin verði lögð niður þar til umgengnisforeldrar sjálfir eru tilbúnir að standa saman að þeirri baráttu sem óhjákvæmileg er í málefnum umgengnisforeldra.