Metum listina að verðleikum – njótum hennar löglega

Yfirskrift þessi er heiti átaks sem nokkur rétthafasamtök hafa sameiginlega staðið að undanfarið með birtingu auglýsinga í sjónvarpi og kvikmyndahúsum. Í auglýsingum þessum koma fram 12 listamenn; tónhöfundar, flytjendur, leikstjórar, leikarar og rithöfundar sem hvetja fólk í lið með sér og að kaupa efni á netinu á löglegan hátt. Óformlegar kannanir hafa sýnt að auglýsingarnar hafa náð augum og eyrum fólks, svo og að flestir taki undir það sem þar kemur fram. Hins vegar verður spennandi að sjá hvort átakið muni hafa einhver raunveruleg áhrif á hegðun landans þegar kemur að ólöglegu niðurhali.

Ástæðan fyrir átakinu

Ástæðan fyrir þessu hvatningarátaki er sú að við teljum að þorri ólöglegs niðurhals fari fram án þess að fólk geri sér almennt grein fyrir því að verið sé að brjóta rétt á höfundum, flytjendum og útgefendum. Íslendingar eru upp til hópa heiðarlegt fólk sem vill standa rétt að málum. Á sama tíma teljum við að núverandi ástand sé ólíðandi, það að yfir 50 þúsund Íslendingar eða um 20% allra Íslendinga frá aldrinum 12-70 ára séu skráðir notendur stærstu ólöglegu skráardeilisíðu landsins og að vefur Pirate Bay hafi undanfarið verið í um 20. sæti á vinsælustu vefsíðum sem Íslendingar sækja. Þetta er því án efa eitt af stærstu hagsmuna- og réttindamálum sem hinar skapandi greinar glíma við um þessar mundir.

Könnun sem gerð var hérlendis í mars 2011 af Capacent bendir til þess að tæpur helmingur allrar tónlistar á netinu sé fenginn með ólögmætum hætti. Í sömu könnun kom fram að á árinu 2011 horfðu Íslendingar á hátt í 12 milljónir sjónvarpsþátta og kvikmynda en greiddu aðeins fyrir eina mynd eða þátt af hverjum fjórum.

Áhrif á tónlistarmenn

Því hefur stundum verið haldið fram að í ljósi þess að plötusala hér á landi síðustu tvö ár hafi verið góð verði íslenskir listamenn í raun ekki fyrir tjóni vegna ólöglegs niðurhals. Staðreyndin er hins vegar sú að mjög fáir titlar hafa borið uppi söluna þessi síðustu ár. Í heild var sala íslenskra platna í eintökum talið 5% minni 2011 en á árinu 2001, þrátt fyrir að neysla á tónlist hafi almennt aukist. Í dag er mjög erfitt fyrir höfunda og flytjendur að fá plötur útgefnar, og útgefendur eru sérstaklega varkárir þegar kemur að útgáfu efnis eftir óþekkta tónlistarmenn. Tónlistarmenn þurfa því í mun meiri mæli en áður að gefa sjálfir út eigið efni með tilheyrandi fjárhagslegri áhættu. Hafa ber í huga að einungis um 10% af útgefnum titlum skila hagnaði og afleiðingin er m.a. sú að mikið af því efni sem gefið er út í dag er hálfgerð „endurvinnsla“ á eldra efni þekktra tónlistarmanna. Tónlistarmenn í dag þurfa því í ríkari mæli en áður að reiða sig á innkomu af tónleikum frekar en plötusölu, en hafa verður í huga að slíkt hentar alls ekki öllum og kemur sérstaklega illa við þá höfunda sem ekki eru jafnframt flytjendur eigin efnis, heldur hafa fremur einbeitt sér að því að semja fyrir aðra.

Of lítið framboð er ekki lengur afsökun

Við getum bent á fjölmargar löglegar leiðir til að nálgast yfirgnæfandi meirihluta þeirrar tónlistar og mikið af þeim kvikmyndum og sjónvarpsefni sem Íslendingar hafa verið að sækja sér ólöglega og án endurgjalds á netið. Eitt af því sem erlendar þjónustuveitur á internetinu hafa horft til þegar þær taka afstöðu til þess hvort þær eigi að bjóða upp á þjónustu á Íslandi er hversu stór sjóræningjamarkaðurinn hefur verið hér á landi. Á vefsíðunni www.tonlistogmyndir.is hefur verið settur upp listi yfir löglegar þjónustuleiðir sem standa Íslendingum til boða. Þjónustuaðilar eins og Tónlist.is eru með álíka mikið úrval tónlistar og margar erlendar veitur, ásamt því að bjóða sérstaklega upp á íslenska tónlist og er verð þeirra að fullu sambærilegt við erlendar tónlistarveitur.

Er það von þeirra rétthafasamtaka sem að standa að átakinu „Metum listina að verðleikum – njótum hennar löglega“ að Íslendingar taki nú höndum saman um að efla frekar hinar skapandi greinar með því að fylkja sér í lið með höfundum, flytjendum, hljómplötuframleiðendum og bókaútgefendum um að efla enn frekar sköpunarkraftinn á Íslandi og fjölga störfum í þessum greinum, með því að njóta listarinnar löglega.