Samspil manns og náttúru – 100 ár í Þingeyjarsýslu

Nýr tónn í grunnsýningu Byggðasafns Suður-Þingeyinga í Safnahúsinu á Húsavík, hefur vakið athygli frá því að hún var opnuð árið 2010. Í sýningunni Mannlíf og náttúra – 100 ár í Þingeyjarsýslu er horfið frá þeirri aðgreiningu menningarminja og náttúrminja sem hefur verið ríkjandi í sýningarstarfi og minjasöfnun.

Mikill fjöldi manns kom að hugmyndavinnu, hönnun og uppsetningu sýningarinnar. Sigrún Kristjánsdóttir þáverandi forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Þingeyinga var sýningarstjóri. Stofnaður var hugmyndahópur sem mótaði grunnhugmyndina að sýningunni, valdi tímabil og útfærði hugmynd um náttúruminjar og menningarminjar í einni sýningu. Hönnuður sýningarinnar er listamaðurinn Finnur Arnar Arnarson.

Mannlífið er samofið náttúrunni. Samband manns og náttúru er margslungið og spurning hver ræður ferðinni.  Náttúran er gjöful þegar sólin skín og nægur matur er á borðum en ógnvænleg þegar veður eru válynd og gæftir litlar eða jörð skelfur, eldfjöll gjósa og ísbirnir ganga á land. Sýningin fjallar um tímabilið 1850-1950, þegar hvert býli þurfti lengstum að vera sjálfu sér nægt um flesta hluti og útsjónarsemi var nauðsynleg í glímunni við misblíð náttúruöflin. Það er lokakafli þess tímabils í íslenskri sögu sem oft er kallað „gamla bændasamfélagið“ . Mörg byggðasöfn voru einmitt stofnuð í lok tímabilsins og langflestir gripir safnsins tilheyra því.  Á sýningunni gefur að líta svipmyndir úr hundrað ára sögu fólks sem var í nánum tengslum við umhverfi sitt. Í samræmi við hugmyndir þess tíma er sýningunni skipt í steinaríki, jurtaríki og dýrarríki. Náttúrunni, manngerðum hlutum, aðstæðum og upplifun er lýst með orðum heimamanna.

Í ljósi viðfangsefnis sýningarinnar og einnig til að halda kostnaði innan eðlilegra marka var ákveðið að nýta ekki margbrotna tækni við við sýningargerðina en leitast frekar við að láta gripi, myndir og texta öðlast nýtt líf og merkingu með framsetningunni. Jafnframt var það keppikefli að sýningin yrði góður vitnisburður um safneignina sjálfa. Til að undirstrika þátt mannlífsins og upplifun fólks á umhverfi sínu, var farin sú leiða að láta margvíslegar fyrstu persónu frásagnir heimafólk frá umræddu tímabili bera uppi textafrásögn sýningarinnar. Brot úr bréfum, dagbókum og ýmsum frásögnum samtímafólks veita gripunum líf og setja þá í samhengi.

Eins konar sýning í sýningunni fjallar um sögu Samvinnuhreyfingarinnar og var sá hluti sýningarinnar í höndum Félags um Samvinnuhreyfinguna.  Þar er lögð áhersla á tæknilega miðlun og geta gestir þar kynnt sér ríkulega sögu kaupfélaganna og Samvinnuhreyfingarinnar í gegnum mikið magn ljósmynda, kvikmynda, texta og frásagna  á stórum snertiskjá.

Sýningin er gædd þeim töfrum að fanga athygli jafnt lítilla barna og fullorðinna. Mikill fjöldi dýra, blóma og forvitnilegra gripa í mikill nálægð við gesti vekja upp óteljandi spurningar og vangaveltur. Gestir minnast gjarnan á hversu falleg og hlýleg sýningin er, litir, form og uppröðun virðast draga fram þessa eiginleika.  Leikherbergi sýningarinnar er tileinkað náttúruvættum.  Börn og leikglaðir fullorðnir geta skriðið inn í tröllahellinn og hreiðrað um sig á feldum eða klædd sig upp í álfabúning og dáðst að sér í speglasal.

Í Safnahúsinu á Húsavík er einnig stórglæsilegt sjóminjasafn. Þar birtist saga sjósóknar og líf Þingeyinga við sjávarsíðuna í munum, myndum og vönduðum textum.  Tvær sérsýningar eru nú í Safnahúsinu. Annars vegar listasýningin Systur sýna sem er samsýning systranna Áslaugar Önnu og  Rósu Sigrúnar Jónsdætra frá Fremstafelli í Ljósavatnshreppi. Hins vegar er yfirlitssýning um friðaðar kirkjur á Íslandi. Hún var sett upp í tilefni af útkomu 21. og 22. bindis í ritröðinni Kirkjur Íslands, í þeim bindum er fjallað um friðaðar kirkjur í Þingeyjarprófastsdæmi.

Á sumrin er Safnahúsið á Húsavík opið alla daga frá 10-18.