Heilsugæsla í kreppu

Heimilislækningar eru samkvæmt fjölmörgum erlendum rannsóknum sú læknisþjónusta sem hagkvæmast er að veita. Á sama tíma er framvörður heilbrigðisþjónustunnar á Íslandi, heilsugæslan, á hraðri niðurleið. Aukinn skortur á sérfræðingum í faginu er staðreynd og margar heilsugæslustöðvar úti á landi hafa ekki lengur sérfræðinga í heimilislækningum í vinnu.

Hér í Svíþjóð fengju heilsugæslurnar ekki að halda í starfsleyfi sitt af þessum sökum, þeim yrði lokað eða gert að kalla sig öðru nafni. Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins auglýsti fyrir nokkru eftir sjö sérfræðingum í heimilislækningum og enginn sótti um.

Á sama tíma njóta Íslendingar nú þess vafasama heiðurs að vera ein af feitustu þjóðum heims og halda áfram að fitna. Sykursýki eykst af þessum sökum og með sama áframhaldi mun kostnaðurinn af þessu, með aukinni þörf á sérhæfðri heilbrigðisþjónustu, verða þjóðinni gríðarlega kostnaðarsamur og óvíst að heilbrigðiskerfið muni standa undir þörfinni. Mestallt orsakað af röngu mataræði og hreyfingarleysi sem hægt er að fyrirbyggja.

Síðustu árin hafa frændþjóðir okkar, Norðmenn og Svíar, lagt mikla vinnu í að snúa við þessari þróun og hafa lagt áherslu á að styrkja heilsugæsluna. Í þessum löndum hafa verið gerðar kerfisbreytingar þar sem vægi verktakarekstrar er aukinn. Hér í Svíþjóð var svokallað Vårdval innleitt á árunum 2007-2009 þar sem opnað var fyrir samkeppni og skjólstæðingarnir fá frjálst val hvert þeir sækja sína þjónustu. Þessi kerfisbreyting hefur orðið til þess að auka áhuga lækna fyrir heimilislækningum og hefur fjöldi námslækna hér í Gautaborg og nágrenni tvöfaldast á þeim þremur árum sem liðin eru frá því að breytingin komst á. Aðgengi hefur batnað að heilsugæslunni án þess að kostnaðurinn hafi aukist. Í stórum samanburðarkönnunum hér í Svíþjóð hefur verið lagt mat á hvernig skjólstæðingarnir upplifa þjónustuna og hafa niðurstöðurnar verið þær að gæði þjónustunnar séu mest á minni einkareknum stöðvum. Reynslan sýnir því að þessar kerfisbreytingar hafa styrkt mjög heilsugæsluna bæði í Noregi og hér í Svíþjóð.

Nýverið komu fram hugmyndir á Alþingi Íslendinga um að banna einkarekstur innan heilbrigðiskerfisins.

Hugmyndir þessar ganga þvert á jákvæða reynslu frændþjóða okkar af kerfisbreytingum í heilsugæslunni, meðan þörfin fyrir styrkingu heilsugæslunnar á Íslandi hefur aldrei verið meiri en nú.

Ég hvet því ráðamenn til þess að kynna sér reynslu frændþjóða okkar og nýta þær aðferðir sem virka til uppbyggingar öflugrar heilsugæslu á Íslandi.