Ísland olnbogabarn Evrópu?

Ísland þarf að öllum líkindum að semja um varanlega undanþágu frá EES-samningnum þegar höftum verður aflétt, ef Seðlabankinn fær í hendur stjórntæki sem hann kallar eftir í nýrri skýrslu.

Seðlabankinn gaf í síðustu viku út ritið „Varrúðarreglur eftir fjármagnshöft" sem er sérstök skýrsla til efnahags- og viðskiptaráðherra, nú atvinnuvegaráðherra. Ritinu er ætlað að veita leiðbeiningar um viðbrögð þegar gjaldeyrishöft verða afnumin.

Eitt af því sem Seðlabankinn leggur til er að skoðað verði leiðir til að fá Seðlabankanum í hendur ný stýritæki til þess að sporna við óhóflegum sveiflum í flæði fjármagns sem magna hagsveifluna. Stýritækin gætu til að mynda verið gjald á fjármagnshreyfingar eða sérstök bindiskylda á erlenda fjármögnun.

Þorsteinn Pálsson sagði í pistli um helgina að þetta þýddi að Höftin fengju nýtt nafn og benti raunar réttilega á að í riti Seðlabankans væri með mjög skýrum hætti gengið út frá því að frjáls gjaldeyrisviðskipti væru ekki í sjónmáli í náinni framtíð.

Fræðimenn í hagfræði hafa kallað eftir reglum sambærilegum þeim sem Seðlabankinn reifar í riti sínu þegar gjaldeyrishöftin verða afnumin. Þá hefur verið bent á að mikið innflæði fjármagns hafi verið ein af rótum vandans í íslenska hagkerfinu fyrir hrun.

En stóra spurningin er þessi. Getum við fengið varanlega undanþágu frá reglunni um frjálst flæði fjármagns samkvæmt EES-samningnum?

Takmarkanir af þessu tagi á frjálsu flæði peninga brjóta í raun gegn einni af grunnstoðum EES og semja þyrfti um slíka undanþágu. Það veltur á því hversu íþyngjandi reglurnar eru, en sérfræðingar í Evrópurétti telja það útilokað að hægt verði að endursemja um meginmál EES-samningsins.

Seðlabankinn leggur til að skipaður verði vinnuhópur til að skoða kosti, galla og útfærslu mismunandi leiða við að skerða flæði fjármagns, að teknu tilliti til alþjóðlegra skuldbindinga.