Ofbeldi karla: 106 – 4 (2009)

Kynbundið og kynferðislegt ofbeldi, eins og annað ofbeldi, er að mestu framið af körlum. Talið er að um 95% alls ofbeldis í heiminum sé framið af karlmönnum. Hagstofa Íslands segir okkur að árið 2009 afplánuðu 110 einstaklingar á Íslandi refsingu vegna manndrápa, kynferðis- og ofbeldisbrota. Af þeim voru 106 karlar og 4 konur. Tölfræði og staðreyndir tala sínu máli og sýna ólíka stöðu karla og kvenna.

Fullyrðingar á borð við: „Konur eru í eðli sínu ólíkar körlum, þær sýna heldur hluttekningu og umhyggju,“ heyrast oft í umræðum um jafnrétti kynjanna. Slíkar staðhæfingar snerta kjarna þeirrar eðlishyggju sem færir okkur einfaldar og stundum grunnhyggna staðalmynd af körlum og konum. Tilbrigði við slíkar staðalmyndir eru síðan notuð til að útskýra ólíka stöðu kynjanna.

Karlar eiga því síður að venjast að eðli þeirra sé notað til að skýra neikvæða hegðun. Þannig er eðli karla gjarnan kennt við eiginleika sem taldir eru eftirsóknarverðir, á borð við – ábyrgð, skynsemi, útsjónarsemi og dirfsku.

Ef við hins vegar samþykkjum ólíkt eðli kynjanna er ekki fráleitt að leiða líkur að því að karlar séu í eðli sínu, fremur en konur, ofbeldisfullir. Og þegar svo miklu munar á tíðni karla og kvenna meðal afbrotamanna – er því ekki úr vegi að kalla ofbeldisvandamálið karlavandamál.

Ástæður ofbeldis er meðal annars að finna í gildismati gerenda. Gildismat mótast af ótal ástæðum. Stundum yfir langan tíma. Stundum vegna atviks. Viðbrögð samfélagsins endurspegla hugmyndir til gerenda og þolenda.

Nýverið birtust fregnir af afganskri konu sem dæmd var til fangelsisvistar vegna þess að henni var nauðgað. Hún gat komist hjá refsingunni ef hún giftist manninum sem nauðgaði henni. Fréttin vakti óhug í mörgum löndum. Ekki síst vegna þess að frásögnin sýndi okkur að kraftur félagslegrar innrætingar getur verið slíkur að samfélagið færir einstaklingum réttlætingu ofbeldis um leið og það fordæmir brotaþola. Við þurfum þó ekki að horfa til ofbeldis í fjarlægum löndum til að sjá áhrif hugmynda í samfélaginu endurspeglast í tilvikum ofbeldisbrota.

Markmið jafnréttislaga er að jafna stöðu kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Því markmiði skal meðal annars náð með vinnu gegn kynbundnu ofbeldi og áreitni. Til þess þarf að vinna markvisst á fjölmörgum sviðum. Vinnan felur í sér fræðslu og samtal um stöðu kynjanna. Slíkt samtal verður að ná lengra en svo að karlar séu álitnir í eðli sínu ofbeldisfullir. Samtalið þarf að fela í sér greiningu á hlutverki og ábyrgð einstaklinga óháð óræðu eðli þeirra.

Hugmyndir ofbeldismanna eru mótaðar af skilaboðum sem undirbyggja réttlætingu ódæðisverka. Ef réttlæting á sér stað í samspili skilaboða samfélagsins og karla, verður að eiga sér stað merkingarbært inngrip í formi upplýsingar og fræðslu. Slíkt inngrip mun ekki skila árangri nema karlar hlusti – og þeir trúi að til séu raunverulegir valkostir við það úrræðaleysi í samskiptum sem einatt einkennir ofbeldi.