Eru allir að hlusta og lesa blað allra landsmanna?

Neytendastofa úrskurðaði nýlega að fyrirtækið epli.is skyldi greiða stjórnvaldssekt að upphæð 1,5 milljónir króna fyrir að blekkja neytendur með all svakalegum hætti.

Skal nú gerð grein fyrir þessum alvarlegu blekkingum:

Fyrir rúmu ári birti epli.is auglýsingu í dagblöðum þar sem sagt var frá því að Apple-tölvur væru ekki með vírusa.

Þetta byggir á þeirri einföldu staðreynd að fyrirtækið hefur ekki, eftir margra ára starfsemi, fengið vélar til viðgerðar þar sem vírusa hefur verið að finna. Stjórnendur fyrirtækisins töldu sig vera í fullum rétti til að segja frá þessu. Þess má einnig geta að á heimasíðu framleiðanda er fullyrt að enga PC-vírusa sé að finna í Apple-tölvum (það er löngu viðurkennd málvenja í íslenskum tölvuheimum að tala um vírusa (en ekki PC-vírusa) þegar kemur að tölvum, enda er þetta sama tóbakið). Mér vitanlega hefur eftirlitsbatteríið í heimalandi Apple ekki fett fingur út í þessa staðhæfingu sem þó hefur verið haldið á lofti svo árum skiptir.

Í kjölfar þessara auglýsinga fengu stjórnendur epli.is ábendingu frá Neytendastofu um að ekki mætti benda á þetta. Í stað þess að standa í þrefi við pirraða ríkisstofnun (sem hefur greinilega alltof lítið að gera, en stuðlar með ráðum og dáð að eflingu eftirlitssamfélagsins með sínum boðum og bönnum) ákvað fyrirtækið að hætta birtingu þessara auglýsinga.

Epli.is ákvað í stað þess að ráðast í gerð ímyndarauglýsinga þar sem landsþekkt fólk var valið til að koma fram vegna heilbrigðra lifnaðarhátta þess. Í auglýsingunum lýsti þetta fólk heilbrigði sínu með eftirfarandi hætti:

„Ég er eiginlega bara búin að gleyma því hvernig það er að vera slappur og stressaður. Ég er bara alltaf í lagi svona eins og Apple-tölva.“ „Ég reyni að lifa ofsalega heilbrigðu lífi. Ég læt helst ekkert ofan í mig nema það sé bara ávextir og grænmeti, lífrænt, makróbíótískt, bíódínamískt, vegan, blessað, enda ég fæ aldrei neinar pestir. Enga vírusa.“

„Ég heiti Gunnar og er bardagaíþróttamaður. Ég æfi, borða hollan mat og reyni að vera í eins fullkomnu formi og ég get. Ekkert rugl og engir vírusar.“ Þessar auglýsingar höfðu verið í umferð í tæpt ár þegar Neytendastofa ákvað að í birtingu þeirra fælist ítrekað brot og einbeittur vilji til að blekkja neytendur og sektaði fyrirtækið um 1,5 milljónir króna sem áður segir. Epli.is hefur að sjálfsögðu áfrýjað þessari undarlegu ákvörðun Neytendastofu.

Og af hverju skyldi þessi ákvörðun teljast undarleg?

Jú, í ljósi þess að í ljósvaka- og prentmiðlum má oft sjá og heyra fullyrðingar í auglýsingum sem ekki er innistæða fyrir ef grannt er skoðað.

Skoðum nokkur dæmi:Reglulega glymja auglýsingar á neytendum um að hin eða þessi verslunin selji tilteknar vörur „tax free“. Með þessu er gefið í skyn að varan sé seld án skatta og þá líklega án virðisaukaskatts. Kæranda er ekki kunnugt um neina þá vöru sem viðkomandi verslanir selja án virðisaukaskatts. Þó bregður svo við að Neytendastofa ákvað með úrskurði sínum frá 15. júlí í sumar að ekki væri ástæða til að bregðast við notkun verslana á þessu hugtaki. Þær mega sem sagt halda fram ósannindum í auglýsingum sínum. Það er greinilega sitthvað Jón og séra Jón.

Um þessar mundir heyrist á öldum ljósvakans að menn geti öðlast „Líkama fyrir lífið“ taki þeir þátt í sex vikna líkamsræktarnámskeiði. Sennilega vita flestir að það tekur gott betur en sex vikur að ná sér í gott form og að viðhald þess er lífstíðarverkefni en ekki sex vikna skorpuvinna.

Bifreiðaumboð hér í bæ auglýsir reglulega að það sé „öruggur staður til að vera á“. Algerlega er ómögulegt að skilja hvers vegna bílaumboð getur verið öruggur staður til að vera á. Eiga neytendur að halda að viðkomandi umboð veiti þeim skjól í náttúruhamförum. Leita menn skjóls í húsi umboðsins verði jarðskjálfti?

Á tiltekinni útvarpsstöð sem nú heldur upp á aldarfjórðungsafmæli sitt er því reglulega haldið fram að allir hlusti á stöðina („…allir eru að hlusta“). Engar mælingar, ekki nokkur einasta, sýna slíka hlustun svo vitað sé.

Á Suðurlandsbraut hangir uppi skilti frá símafyrirtæki þar sem fullyrt er að þú ráðir hvað þú borgir. Þetta er náttúrlega firra, fólk ræður ekki hvað það borgar fyrir vörur eða þjónustu sem það hefur keypt. Má ég borga 5-kall?

Íslenskt dagblað hefur um margra áratuga skeið auglýst að það sé „blað allra landsmanna“. Blaðið hefur samt aldrei verið blað allra landsmanna.

Svona gæti ég haldið áfram út í hið óendanlega. Vilji Neytendastofa halda áfram að fitna eins og púkinn á fjósbitanum sem óneitanlega er hræðileg en þó raunhæf framtíðarsýn í þjóðfélagi sem hratt og örugglega stefnir í þá átt að verða Eftirlitssamfélag, er af nægu að taka. Ég gæti komið í kaffi til ykkar einu sinni í viku og séð ykkur fyrir verkefnum. Mér finnst það óspennandi hugmynd, en hvað gerir maður ekki til að þjóna samfélaginu.

Hafi maður sagt A, þá verður maður að segja B, ekki satt? Það gengur ekki upp í lýðræðisríki að taka menn og fyrirtæki fyrir handahófskennt. Það verða allir að sitja við sama borð og lúta sömu reglum.

Er ekki svo kæra Neytendastofa?