Áskorun til metnaðarfullra nýsköpunarfyrirtækja

Það var fagnaðarefni þegar ný lög um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki voru samþykkt á árinu 2009. Kauphöllin studdi þessa ráðstöfun af heilum hug og vonast eindregið til að hún verði umræddum fyrirtækjum til framdráttar. Stuðningurinn, sem fólginn er í skattfrádrætti samkvæmt ákveðnum reglum, getur verið umtalsverður.

Mikilvægt er að gera sér grein fyrir að stuðningur af þessu tagi veitir tilteknum fyrirtækjum ákveðin forréttindi - eins og markmiðið er að sjálfsögðu að hann geri. En brýnt er að vel sé farið með þau forréttindi. Vandi fylgir vegsemd hverri.

Við útfærslu reglugerðar um stuðning við nýsköpunarfyrirtæki (2. júlí 2010) er hins vegar ekki tryggt það ákvæði í lögunum sem felur í sér fjárfestavernd fyrir þá sem nýta sér skattfrádráttinn. Fyrirtæki sem afla sér fjármagns hjá almenningi eiga að verðlauna fjárfestana með því að veita þeim fullnægjandi upplýsingar og vernd gegn misnotkun innherjaupplýsinga. Það verður að teljast hæpið að hvetja almenning til að fjárfesta í fyrirtækjum sem ekki þurfa lögum og reglum samkvæmt að gefa lágmarksupplýsingar til verndar fjárfestum. Þar skiptir tvennt mestu máli. Annars vegar allar verðmótandi upplýsingar og hins vegar fjárhagslegar upplýsingar með reglubundnum hætti og tímanlega. Eins og lögin eru útfærð í reglugerð er þetta ekki tryggt. Fjármálaráðuneytið hefur endurskoðun reglugerðarinnar undir höndum og er brýnt að greitt verði úr framangreindum agnúum til verndar fjárfestum.

En fyrirtæki geta sjálf gengið skrefinu lengra og þannig greint sig frá fjöldanum, lagt áherslu á gæði sín. Skref í þá átt er að veita upplýsingar um allt sem verðmótandi getur talist og gera slíka upplýsingagjöf háða eftirliti þriðja aðila. Slík upplýsingagjöf er algjörlega nauðsynleg en fjárfestar ættu þó að hafa í huga að ef félög eru ekki skráð á markað þá falla viðskipti með hlutabréfin ekki undir lög um verðbréfaviðskipti (vvl).

M.ö.o. ákvæði laga um innherjaviðskipti og innherjaupplýsingar eiga ekki við. Hvorki eftirliti FME né viðurlögum vvl er fyrir að fara.

Til að varpa ljósi á mikilvægi þessa má nefna tvö dæmi um háttsemi sem er refsiverð ef fyrirtæki er á markaði, en annars utan gildissviðs vvl og eftirlits FME. 1) Innherji hefur upplýsingar um rekstur félags sem kemur til með að auka verðmæti þess verulega. Hann kaupir bréf af almenningi áður en tíðindin spyrjast og almenningur verður þar með af hagnaðinum. 2) Innherji hefur upplýsingar um rekstur félags svo ljóst er að ævintýrið er búið. Hann selur almenningi bréf sín og almenningur situr uppi með tapið.

Þegar Rannís samþykkir félög sem gjaldgeng til skattaafsláttar, þá á samkvæmt lögum að felast í því staðfesting á að upplýsingagjöf til fjárfesta sé tryggð í þeim tilgangi að vernda fjárfesta (ásamt fleiru).

Stenst þetta? Hver hefur eftirlit með upplýsingagjöfinni og hver verður dreginn til ábyrgðar ef eitthvað misferst? Með víðtækri þátttöku almennings í fjárfestingum í óskráðum hlutabréfum er einfaldlega verið að endurvekja „gráa markaðinn" sem hér lifði góðu lífi um sl. aldamót. Það væri miður ef hinum mikla velvilja og meðbyr sem nýsköpunarfyrirtækin njóta yrði fórnað á altari „gráa markaðarins".

Þeir sem beita sér fyrir takmarkaðri upplýsingaskyldu félaga sem þiggja fé almennings sýna mikla skammsýni sem skaða mun þau félög sem ætlunin er að hjálpa. Þetta er misráðinn greiði. Nýsköpunarfyrirtæki þurfa að njóta velvilja fjárfesta í uppbyggingarfasa sem tekur oft langan tíma. Það sem er verra er að það þurfa bara fá félög að misnota forréttindin til að skemma fyrir öllum hinum fyrirtækjunum.

Vörn góðra félaga fyrir því að skaðast af svörtu sauðunum er skráning á markað. Hún tryggir upplýsingagjöf til fjárfesta og að viðskipti eigi sér stað eftir settum reglum, hvoru tveggja undir eftirliti. Þannig greina góðu félögin sig frá fjöldanum og leggja áherslu á að þau eru traustsins verð. Upplýsingagjöf til fjárfesta er ekkert sem þau hræðast. Fyrir­tæki geta sniðið sér stakk eftir vexti þegar kemur að skráningu. T.a.m. er kostnaður við skráningu á First North markaðinn lítill og fari nokkur fyrirtæki á svipuðum tíma á markað er líklegt að þau geti lækkað kostnaðinn enn frekar með samkomulagi við þá sem að skráningu koma.

Hér er því skorað á metnaðarfull nýsköpunarfyrirtæki sem hyggjast afla sér fjár hjá almenningi að tryggja honum nauðsynlega vernd og þar með veita honum raunhæf tækifæri til að nýta sér skattafslátt stjórnvalda til fjárhagslegs ábata.