Lúxus eða lífsnauðsyn?

Í gegnum tíðina hefur hlutverk fyrirtækja í hugum flestra verið einskorðað við að hámarka hagnað hluthafa þó að góðviljuð og aflögufær fyrirtæki hafi á stundum lagt eitthvað af mörkum til góðra málefna. Nú eru breyttir tímar, í dag er gerð sú krafa til fyrirtækja að þau hagi starfsemi sinni þannig að þau geti talist sjálfbær, ekki einungis með tilliti til fjárhagslegrar afkomu, heldur einnig í samfélags- og umhverfislegu tilliti.

Það má líta svo á að það sé sjálfsögð skylda fyrirtækja sem flest hver byggja starfsemi sína á auðlindum lands og þjóðar að huga að áhrifum starfsemi sinnar á samfélag og umhverfi, bæði til lengri og skemmri tíma. Hins vegar er enn áhugaverðara að skoða þau tækifæri sem í þessu felast fyrir fyrirtækin í því ljósi að fyrirtæki sem leggja sig fram um að vera ábyrg gagnvart samfélagi og umhverfi muni áður en langt um líður skara fram úr þeim fyrirtækjum sem láta slíkt undir höfuð leggjast.

Það er algengur misskilningur að áhersla á sjálfbærni sé lúxus sem fyrirtæki geti einungis leyft sér þegar vel árar. Sjálfbærni snýst fyrst og fremst um hvaða leiðir fyrirtæki velur sér til að ná árangri. Áhersla á sjálfbærni er oftar en ekki megin drifkraftur nýsköpunar og nýrra úrlausna sem bæta nýtingu aðfanga, minnka sóun, hraða vöruþróun og auka verðmætasköpun. Þar að auki njóta þessi fyrirtæki gjarnan aukins trúverðugleika í augum viðskiptavina, fjárfesta og yfirvalda, auk þess sem þau eru alla jafna eftirsóttari vinnustaðir.

Neytendur gera í auknum mæli þá kröfu að fyrirtæki stundi sjálfbæra viðskiptahætti. Samkvæmt rannsóknum frá Bretlandi og Bandaríkjunum fer umhverfismeðvitund neytenda vaxandi en þar kemur meðal annars í ljós að 75% neytenda hafa á undanförnum tveimur árum gert umtalsverðar breytingar á lífsstíl sínum vegna aukinnar umhverfismeðvitundar. Eftirspurn eftir sjálfbærri framleiðslu hefur stóraukist á síðustu árum, má þar nefna að hlutdeild „fair trade“ matvæla, lífrænt ræktaðra matvæla og „fair trade“ fatnaðar hefur vaxið um tugi prósenta.

Fjölmargar vísbendingar eru á lofti um að þessi þróun sé rétt að byrja þar sem einungis 4% af öllum heimilisvörum sem keyptar voru í Bretlandi árið 2007 voru samfélags- eða umhverfisvæn. Enn fremur kveðst rúmur helmingur neytenda vilja kaupa meira af sjálfbærum vörum en þeir gera í dag. Vaxtarmöguleikarnir eru því óþrjótandi á þessu sviði.

Enn fremur felast talsverð fjárfestingartækifæri í fyrirtækjum sem leggja áherslu á sjálfbærni. Rannsókn The Economist á tímabilinu 2005-2008 sýndi fram á að fyrirtæki sem lögðu áherslu á sjálfbærni skiluðu meiri hagnaði og hlutabréf þeirra hækkuðu meira en hjá þeim fyrirtækjum sem minnsta áherslu lögðu á sjálfbærni. Eftirspurn fjárfesta eftir samfélagslega ábyrgum fjárfestingum hefur einnig vaxið til muna. Á árunum 2005-2007 jukust samfélagslega ábyrgar fjárfestingar hjá fagfjárfestum í Bandaríkjunum um tæp 20% á sama tíma og heildareignir í stýringu fagfjárfesta jukust um tæp 3%.

Það er löngu tímabært að fyrirtæki axli sína ábyrgð gagnvart samfélagi og umhverfi. Fleiri og fleiri fyrirtæki sjá ávinning í því að beina sjónum sínum að þessum þáttum. En ávinningurinn takmarkast síður en svo við fyrirtækin sjálf. Ávinningurinn er miklu víðtækari og skilar sér í bættu samfélagi, skýrari leikreglum og aukinni virðingu fyrir náttúruperlum og auðlindum. Það er hins vegar að miklu leyti undir neytendum komið hversu hröð þessi þróun verður. Með því að beina viðskiptum sínum til fyrirtækja sem leggja sig fram um að stunda sjálfbæra og ábyrga viðskiptahætti geta neytendur lagt sitt af mörkum til að bæta viðskiptalíf, samfélag og umhverfi.

Höfundur er framkvæmdastjóri samskiptasviðs Auðar Capital.