Eva Joly í viðtali: Enginn skaði vegna lekans úr Kaupþingi

Eva Joly segir almenning verða að sýna þolinmæði þó að eigur auðmanna hafi ekki verið frystar. Rannsaka verði málin áður en eignir verði kyrrsettar. Hún segir mjög gott að settur hafi verið sérstakur ríkissaksóknari, en Valtýr Sigurðsson eigi samt að segja af sér.

Rannsókn sérstaks saksóknara á málum tengdum bankahruninu hefur ekki skaðast vegna leka á lánabók Kaupþings, segir Eva Joly, ráðgjafi sérstaks saksóknara. Hún segir að alltaf megi búast við því að skjölum úr svo stórum málum sé lekið í fjölmiðla.

„Lekar eru sjaldnast skaðlegir fyrir framgang rannsókna af þessu tagi, það er alltaf hægt að rekja peningaslóðina," segir Joly. Alltaf sé togstreita milli þess að upplýsa almenning um það sem hann hafi rétt á að vita og þess að halda trúnað við viðskiptavini fjármálafyrirtækja og þá sem séu til rannsóknar.

Joly vill ekki tjá sig um innihald lánabókarinnar, enda kemur hún að rannsókn málsins hjá embætti sérstaks saksóknara. Hún hefur þó áður rannsakað mál þar sem veitt voru stór lán til innherja, með litlum eða engum veðum, til dæmis hjá franska bankanum Crédit Lyonnais.

„Í svona tilvikum verður að sanna að um brot sé að ræða, til dæmis að aldrei hafi staðið til að borga lánin til baka," segir Joly. „Spurningin verður þá hvort stjórnendurnir hafi verið vanhæfir eða framið glæp. Það getur verið erfitt að greina þar á milli."

Íslendingar verða að sýna þolinmæði því ekki gengur að kalla eftir frystingu eigna auðmanna sem til rannsóknar eru, segir Joly. Þegar þrír nýir saksóknarar komi til starfa hjá embætti sérstaks saksóknara í haust muni þeir meðal annars fá það verkefni að hafa uppi á brottfluttu fé, með aðstoð erlendra sérfræðinga.

„Það er ekki hægt að byrja á því að frysta eignir fólks, fyrst verður að sanna glæpsamlega hegðun þess. Þetta er ekki takki sem hægt er að ýta á, það er mjög flókið að ákveða hvort og hvenær á að beita þessu tæki. Almenningur verður að sýna umburðarlyndi og þolinmæði," segir Joly.

Joly segist mjög ánægð með upphaf rannsóknar embættis sérstaks saksóknara á málum tengdum bankahruninu. Stjórnvöld hafi staðið sig vel í því að auka fjárheimildir og auglýsa stöður þriggja saksóknara sem starfa muni undir sérstökum saksóknara.

„Þetta er söguleg rannsókn, og nú höfum við hafið vinnuna fyrir alvöru. Ég reikna fyllilega með því að hörkuduglegir íslenskir lögmenn og saksóknarar sæki um þessar stöður og þessi rannsókn mun enda í sögubókum um allan heim," segir Joly.

„Auðvitað er erfiðara að þurfa að byrja frá grunni, þar sem hér eru ekki til staðar stór teymi reyndra rannsakenda eins og í stærri löndum. Við því er ekkert að gera. Nú stefna þeir erlendu sérfræðingar sem hafa verið ráðgefandi við vinnu sérstaks saksóknara á að flytja tímabundið hingað til lands í haust. Þá munum við sjá rannsóknir sérstaks saksóknara taka kipp," segir Joly.

Joly mun funda með forstjóra bresku efnahagsbrotadeildarinnar, Serious Fraud Office, í byrjun september. „Serious Fraud Office hefur verið með risavaxna rannsókn á Kaupþingi í gangi og forstjórinn vill ræða samstarf við embætti sérstaks saksóknara við rannsókn þess máls," segir Joly.

Best væri ef samstarfið yrði mun víðtækara, þannig að embætti sérstaks saksóknara gæti notið reynslu og þekkingar sem til staðar er hjá bresku efnahagsbrotadeildinni, segir Joly. „Bretarnir hafa áhuga á viðskiptum og viðskiptavinum bankanna. Það má líta á þau viðskipti sem púsluspil sem báðir aðilar græða á að setja saman.

Ísland og Bretland hafa sömu hagsmuni í þessu máli, að komast að því hvað gerðist og koma upp um glæpsamlegt athæfi. Þetta er ekki bara mikilvægt fyrir Ísland, heldur alla Evrópu. Miðpunktur rannsóknarinnar verður í Reykjavík, þar sem erlendir sérfræðingar munu starfa við hlið íslenskra samstarfsmanna. En ég legg mikla áherslu á að rannsóknin verði alþjóðleg og að Íslendingar fái hjálp frá hinum Norðurlöndunum, Bretlandi og öðrum löndum sem geta veitt aðstoð," segir Joly.

„Íslenska bankahrunið er einstakt í heimssögunni og þess vegna er mikilvægt að okkur takist að setja upp alþjóðlegan hóp til að rannsaka það, en undir stjórn Íslendinga," segir Joly.

Joly gagnrýndi harkalega að Valtýr Sigurðsson sæti enn sem ríkis-saksóknari eftir bankahrunið, þrátt fyrir að sonur hans væri annar tveggja forstjóra Exista, sem var stærsti eigandi Kaupþings. Til að bregðast við gagnrýni Joly, sem hótaði að hætta störfum fyrir embætti sérstaks saksóknara vegna málsins, skipaði Ragna Árnadóttir dómsmálaráðherra Björn L. Bergsson í embætti setts ríkissaksóknara í öllum málum sem tengjast bankahruninu.

Joly segir að vel megi una við þessa lausn, enda hafi stjórnvöld að því er virðist ekki haft aðra leið til að ganga framhjá Valtý. „Það sem mér fannst mikilvægt var að við hefðum aðgengi að ríkis-saksóknara sem gæti veitt góð ráð varðandi rannsóknina, færan mann sem þekkti íslenska kerfið vel," segir Joly.

„Ég er ánægð með val á manni í stöðuna, en mér finnst ennþá að Valtýr eigi að segja starfi sínu lausu. Embætti hans kostar íslensk stjórnvöld háar upphæðir, en vegna hans getur það ekki sinnt stærsta verkefninu sem upp hefur komið hér á landi frá upphafi," segir Joly.

„Allt tal um að reglur um vanhæfi eigi ekki við skiptir ekki máli. Til að setja þær reglur í samhengi má segja að þær hafi verið hugsaðar til að taka á því þegar sonur ríkissaksóknara stelur litlu mótorhjóli, ekki þegar hann er þátttakandi í atburðarás sem fellir íslenska bankakerfið," segir Joly.

Joly var kjörin á Evrópuþingið sem fulltrúi Frakklands í byrjun júní síðastliðins. Hún segir það vel geta farið saman að vera stjórnmálamaður og ráðgjafi sérstaks saksóknara. Sé einhver á annarri skoðun sé sjálfsagt að ræða það, en þetta sé hennar skoðun í dag.

„Ég sé ekki að störf mín fyrir Evrópuþingið hafi nein áhrif á hlutverk mitt við rannsókn á bankahruninu á Íslandi. Ísland er ekki einu sinni aðildarríki Evrópusambandsins. Það versta í heiminum eru atvinnustjórnmálamenn, til dæmis fólk sem hefur bara sinnt stjórnmálum í þrjá eða fjóra áratugi. Slíkt fólk er hættulegt. Það er mikilvægt fyrir mig að vera á vettvangi, að sjá hvaða áhrif skortur á reglum um fjármálafyrirtæki hefur haft. Það hvetur mig áfram í mínu starfi við að breyta reglunum," segir Joly.