Líkir innistæðubréfum SÍ við urðun kjötfjallsins fyrr á tíð

Greining Kaupþings segir að markmið Seðlabankans (SÍ) með endurvakningu á útgáfu innistæðubréfa sé að hækka verð á peningum, þ.e. að hækka innlánsvexti í bankakerfinu, rétt eins og urðun kjötfjallsins á sínum tíma var ætluð til að halda uppi verði á kjöti með því að draga úr umfram framboði á þeirri vöru.

Fjallað er um málið í Markaðspunktum greiningarinnar. Þar segir að á mannamáli felst útgáfa innstæðubréfa í því að Seðlabankinn tekur lán hjá fjármálastofnunum og grynnkar þannig á því mikla lausafé sem er til staðar í bankakerfinu - segja mætti að bankinn sé að taka hluta af þessu umframfé og læsa það niðri í kjallara niðri við Arnarhól.

Lokatakmark Seðlabankans með þessari ráðstöfun hlýtur að fela í sér að gera stýrivexti virka á ný með því að þurrka upp það mikið af lausafé bankanna að bankarnir þurfi að sækja sér lausafé í endurhverfum viðskiptum.

Þetta skýtur þó nokkuð skökku við þar sem Seðlabankinn hefur oft lýst því yfir á undangengnum mánuðum að nauðsynlegt sé að bankarnir hafi nægjanlegt lausafé til að smyrja kerfið, eins og það var orðað. Þó er einnig hugsanlegt að aðgerðin sé aðeins táknræn og gerð til að þóknast AGS sem þykir Seðlabankinn hafa gengið hratt um gleðinnar dyr í minnkun á peningalegu aðhaldi.

Fyrst er rétt að minnast á þá vexti sem skipta mestu máli í augnablikinu, þ.e. innlánavextina. Á undanförnum mánuðum hafa innistæður vaxið í bankakerfinu en ný útlán verið takmörkuð og af þeim sökum hefur lausafé aukist töluvert í bankakerfinu. Bankarnir hafa hins vegar það val að setja umfram krónur inn á innlánareikning í Seðlabankanum sem bera 9,5% vexti og af þeim sökum verða innlánsvextir Seðlabankans viðmiðunarvextir viðskiptabankanna.

Lækkun á þessum innlánavöxtum hefur verið stærsta ástæðan fyrir almennri lækkun vaxta í bankakerfinu og á skuldabréfamarkaði á síðustu misserum. Aftur á móti ef bankanna vantaði lausafé þyrftu þeir að sækja það til Seðlabankans með endurhverfanlegum viðskiptum (Repó) með því að leggja eignir að veði og þá væru stýrivextir Seðlabankans viðmiðunarvextir en þeir eru 12%. Staðan er því einfaldlega sú að þar sem nú ríkir ofgnótt lausafjár í bankakerfinu eru það innlánsvextir Seðlabankans en ekki stýrivextir sem eru virkir.

En hvernig er útgáfu innstæðubréfa þá ætlað að hafa áhrif? spyr greiningin.

„ Í fyrsta lagi má segja að viðmiðunarvextir bankakerfisins hækki. Innlendum fjármálafyrirtækjum er með þessu gefinn kostur á hærri ávöxtun en Seðlabankinn er sjálfur að bjóða á viðskiptareikningum sínum - vextir innstæðubréfanna verða á bilinu 9,5-10% og færast "viðmiðunarvextir" bankakerfisins því úr 9,5% í 9,5-10%. Þessi áhrif ættu þó að vera óveruleg.

Í ímynduðum veruleika, þar sem Seðlabankanum tækist að þurrka upp allt umfram lausafé í kerfinu, myndu viðmiðunarvextir bankakerfisins ekki lengur vera 9,5% eins og staðan er nú, heldur hin illskeytta tveggja stafa tala 12% - þ.e. vextir í veðlánum Seðlabankans. Ef þetta gengi eftir yrðu áhrifin á vaxtastigið í landinu veruleg, en við teljum þetta þó ekki líklegustu niðurstöðuna," segir í Markaðpunktunum.