Rót efnahagsvanda Íslendinga

Rót efnahagsvanda Íslendinga er sú að viðskiptaumhverfinu á Íslandi skorti lagaumhverfi en viðskiptaumhverfið gerði bönkunum kleyft að stækka óeðlilega mikið.

Einkavæðingarferlið sem fyrrum forsætisráðherra landsins, Davíð Oddsson, hóf árið 1991 endaði með því að eignir bankanna námu yfir 1.400% af landsframleiðslu landsins. Þetta kemur fram í grein á heimasíðu stofnunar Ludwigs Von Mises sem var virtur austurrískur hagfræðingur.

Í rauninni var ráðskast með íslenskt hagkerfi með ríkisábyrgðum, óraunverulega lágum vöxtum á fasteignalánum og slakri peningastefnu sem gerði fjármagni kleyft að spýtast í gegnum hagkerfi landsins. Íslenskir fasteignakaupendur fengu lán á afar hagstæðum kjörum, meðal annars í gegnum Íbúðalánasjóð sem hefur afdráttarlausar ríkisábyrgðir á útlánum sínum. Það orsakaði meðal annars hina lágu vexti sem Íbúðalánasjóður gat veitt fasteignakaupendum, segir í greininni.

Aðeins er hægt að átta sig á ástandinu á Íslandi með því að vita hvað olli hinu óraunverulegu ástandi sem átti sér stað á Íslandi á undanförnum áratug.

Kaupþing, Landsbankinn og Glitnir fjármögnuðu langtímaeignir sínar með skammtímalánum sem gerði það að verkum að skarð myndaðist í fjármögnun þessara stærstu banka á Íslandi. Þar af leiðandi þurftu þeir ævinlega að endurfjármagna skammtímalán sín til að standa í skilum við langtímafjárfestingar. Að lokum gátu íslensku bankarnir ekki endurfjármagnað sig sem leiddi til hruns alls íslenska fjármálakerfisins.

En hvernig stóð á því að bankarnir fengu leyfi til að taka slíka áhættu?

Í fyrsta lagi geta svona fjárfestingastefnur orðið verulega ábótasamar þar sem langtímavextir eru vanalega hærri en skammtímavextir og því er hægt að hagnast mikið á slíkri fjárfestingastefnu í gegnum vaxtasparnað. Áhættan er hins vegar gríðarleg þar sem að með fjármögnun skammtímaskulda fyrir langtímafjárfestingum verður að treysta á sífellda endurfjármögnun sem fyrr segir. Ljóst er, að á Íslandi skorti lagaumhverfi í viðskiptalífinu til að koma í veg fyrir þá ofþenslu sem varð í bankakerfinu sem síðar varð þjóðinni að falli.

Seðlabankar eiga að vera lánveitendur til þrautavara. Þar sem viðskiptabankarnir þrír voru orðnir allt of stórir í samanburði við landsframleiðslu, gat Seðlabanki Íslands ekki aðstoðað þá þegar í harðbakkann sló. Íslensku bankarnir töldu sig einfaldlega vera orðna of stóra til að verða gjaldþrota.

Með aukinni útlánaþenslu, verður mikil eftirspurn hjá bönkum eftir innlánum viðskiptavina. Innlán viðskiptavina eru lán innistæðueigenda til bankanna sem hafa engan gjalddaga. Vissulega geta innistæðueigendur tekið út fjármuni sína á nánast öllum tímum en í eðlilegu árferði er lítil hætta á að viðskiptavinir banka taki út innstæður sínar, að minnsta kosti þegar bankar bjóða háa vexti á innlánunum.