Hvað er persónuleg ábyrgð?

Í Fréttablaðinu sunnudaginn 29. nóvember var lítil frétt þess efnis að Geir H. Haarde forsætisráðherra hefði í viðtali við AP fréttaveituna lýst því yfir að hann væri ekki persónulega ábyrgur fyrir hruni íslenska fjármálakerfisins. Þetta gefur tilefni til að gaumgæfa litla stund hvað felst í hugtakinu persónuleg ábyrgð.

Flestir eru líklega sammála um að manneskja sem sest upp í bíl sem er bæði ljóslaus og bremsulaus, ekur honum út í umferðina og veldur þar stórslysi sé persónulega ábyrg fyrir gjörðum sínum, þar eða segja ef hafði viðkomandi ekki verið sviptur sjálfræði vegna geðveiki, sé alvarlega þroskaheftur eða óviti sökum bernsku. Undanfarin 18 ár hefur Geir H. Haarde verið í forystusveit ríkisstjórna á Íslandi. Hann, ásamt þeim Davíð Oddsyni, Halldóri Ásgrímssyni og Valgerði Sverrisdóttur, er einn aðalhöfundur þess fjármálakerfis sem nú hefur gefið upp öndina. Hann ásamt þessum þrem félögum sínum einkavæddi ríkisbankana. Hann ásamt þessum þrem félögum sínum ákvað að skipta bönkunum systkynalega milli manna sem voru í kallfæri við strjórnarflokkana, eins og ritstjóri Morgunblaðsins komst svo hnyttilega að orði. Með þeirri gerð var vikið af þeirri leið sem boðuð hafði verið í einkavæðingunni.

Það var Geir H. Haarde ásamt þessum þrem félögum sínum sem gekk þannig frá málum að það stofnana- og regluverk sem átti að hafa eftirlit með fjármálastofnunum var svo veikburða að engin von var til þess að það gæti gengt hlutverki sínu. Þar á ofan var ráðinn yfir Fjármálaeftirlitið þekktur frjálshyggjumaður sem sennilega hefði látið bankana og starfsemi þeirra óáreitta jafnvel þótt hann hefði haft bæði mannafla og regluverk til að taka í taumana. Það var Geir H. Haarde sem hreyfði hvorki hönd né fót undanfarin misseri þrátt fyrir að flestir sem eitthvert vit eða þekkingu höfðu á efnahagsmálum vöruðu við því sem var að gerast.

Hér er gengið út frá því að Geir H. Haarde sé hvorki alvarlega geðveikur, þroskaheftur né óviti sökum bernsku. Því verður að gera ráð fyrir að hann sé fullkomlega ábyrgur gerða sinna. Án einkavæðingar bankanna, án þess að eignarhaldi þeirra væri handstýrt til ákveðinna flokkshollra manna og án þess að stofnana- og regluverkið sem átti að hafa eftirlit með þeim væri svo veikburða sem raun ber vitni hefði ekkert af því sem dunið hefur yfir íslensku þjóðina undanfarnar vikur gerst. Þess vegna ber Geir H. Haarde ásamt hinum þremur félögum sínum persónulega ábyrgð á því að fór sem fór.

Í flestum venjulegum lýðræðisríkjum hefðu fjórmenningarnir verið dregnir fyrir dóm. En Ísland er ekki venjulegt lýðræðisríki því hefur Landsdómur ekki verið kallaður saman til að fjalla um embættisafglöp Geirs H. Haarde. „I am not a crook", sagði Richard Nixon fyrrum forseti Bandaríkjanna. „Ég er ekki persónulega ábyrgur", segir Geir H. Haarde forsætisráðherra Íslands. Hversu lengi í ósköpunum Geir ætlar þú að misbjóða þolinmæði okkar?

Höfundur er kennari.