Atvik sem ekki má endurtaka sig

Sjónarmið - Guðmundur Magnússon Fyrir nokkrum árum sendi íslenskur ráðherra bankastjóra stórs viðskiptabanka, sem þá var í eigu ríkisins, eindregin tilmæli um að lækka vexti. Vildi ráðherrann þannig standa við fyrirheit sem hann hafði gefið samtökum á vinnumarkaði. Bankastjórinn taldi ekki fjárhagslegar forsendur fyrir lækkuninni og sendi ráðherranum svarbréf þess efnis. Ráðherrann, skapstór maður, reiddist mjög og endursendi bankastjóranum bréfið og hafði þá rifið það í tætlur. Þegar bankastjórinn fékk sendinguna í hendur sá hann sæng sína upp reidda og lækkaði vextina tafarlaust. Honum var svo brugðið að hann nefndi þetta atvik aldrei opinberlega og átti þó eftir að há marga hildi við ráðherrann. Þetta er rifjað upp í sambandi við þá frétt, sem flutt var í vikunni, að Geir H.Haarde hefði í hlutverki setts dómsmálaráðherra endursent óopnað umslag sem geymdi áritun á annað hundrað lögmanna á skjal þar sem skorað var á ráðherrann að skipa tiltekinn mann í embætti hæstaréttardómara. Ekki er kunnugt um hvað þeim sem léðu nafn sitt á skjalið finnst um þetta uppátæki nema hvað sá lögmaður, sem forgöngu hafði um að koma erindinu til ráðherrans, tók við umslaginu og eyddi því og skjalinu í pappírstætara á skrifstofu sinni. Bendir það til þess að hann hafi verið sáttur við þessi málalok. Fram hefur komið að frumkvæðið að þessum vinnubrögðum kom frá ráðherra en ekki bréfriturum. Margrét Vala Kristjánsdóttir, sérfræðingur í stjórnsýslurétti við Háskólann í Reykjavík, sagði í viðtali við Ríkisútvarpið að hún hefði ekki heyrt um hliðstætt mál áður. En í stjórnsýslulögum væri kveðið á um það að stjórnvöldum bæri að svara erindum sem þeim bærust. Jafnframt kemur skýrt fram í lögum að stjórnvöldum ber að skrá öll innkomin erindi og þeim er óheimilt að eyða skjölum án samþykkis þjóðskjalavarðar. Geir H. Haarde hefur svarað því til að séu vinnubrögð hans ekki í samræmi við góða stjórnsýsluhætti hljóti hann að fá tiltal. Og það er einmitt það sem ráðherrann þarf að fá. Öndvert við dæmið af ráðherranum og bankastjóranum, sem aldrei varð opinbert, er þetta mál rætt og upplýst fyrir opnum tjöldum. Halldór Ásgrímsson forsætisráðherra á að senda ráðherranum bréf af þessu tilefni og rifja upp fyrir honum meginreglur stjórnsýsluréttar og upplýsingalaga um skjalavörslu ríkisins. Geri forsætisráðherra það ekki hefur skapast varhugavert fordæmi með ófyrirsjáanlegum afleiðingum í stjórnsýslunni. Telja verður að um leið og áskorunarlisti lögmannanna kom í ráðuneytið hafi hann orðið opinbert skjal. Endursending þess og eyðing er í ósamræmi við skýr lagafyrirmæli. Vafalaust hefur það eitt vakað fyrir Geir H. Haarde með framferði sínu að afstýra vandræðagangi sem skráning og síðan óhjákvæmileg birting áskorunarlistans hefði haft í för með sér fyrir Hæstarétt og sérstaklega þó dómarann sem skipaður var í embættið. En þó að þetta kunni, skoðað í einangrun, að vera skynsamlegt mat af ráðherra, sem nýtur álits fyrir jafnvægi og yfirvegaða framgöngu, var það í eðli sínu pólitískt en ekki embættislegt; geðþóttaákvörðun en ekki góð og vönduð stjórnsýsla. Þess vegna er mikilvægt að fyrirbyggja að atvikið endurtaki sig.