„Er hún ekki bara á túr?”

Til þjálfara, kennara og skólastarfsfólks sem vinna með ungu fólki.

Jú, eflaust er hún á túr. En það er ekkert „bara”.

Ef þú kennir, þjálfar eða starfar með ungu fólki þekkir þú hana örugglega. Stúlkuna sem mætir ekki í sund og íþróttir allavega 1-2x í mánuði. Sem hættir smám saman að mæta reglulega. Sem dregur sig hljóðlega út úr félagslífinu… Þú gætir líka kannast við stúlkuna sem sýnir ekki regluleg einkenni en biður oft um auka dömubindi, eða lendir ítrekað í því að það blæði í gegnum allt. Sem er tíður gestur hjá skólahjúkrunarfræðingnum. Sem kvartar sáran undan verkjum og verkirnir jafnvel farnir að hafa veruleg áhrif á skólasókn og daglegt líf. Við þekkjum þessar stúlkur vel - þær eru með endó.

Það sem margir sjá sem stúlku sem „nennir ekki“, er „löt“ eða „alltaf lasin“ þá getur það í raun verið eitthvað allt annað - t.d. endómetríósa.

Endómetríósa getur haft gríðarleg áhrif á líf ungra einstaklinga sem eru með sjúkdóminn, hvort sem formleg greining liggur fyrir eða ekki.

Þú ert í einstakri stöðu. Þú sérð þessar stúlkur í hverri viku, ár eftir ár. Þú tekur eftir mætingu þeirra, orkustigi, félagslegri þátttöku og breytingum sem foreldrar sjá kannski ekki jafn skýrt heima fyrir. Nákvæmlega eins og þú ert vakandi fyrir einkennum lesblindu eða ADHD, viljum við í stjórn Endósamtakanna biðja þig um að hafa líka augun opin fyrir stúlkum og kvárum sem detta ítrekað út vegna verkja eða annarra einkenna endómetríósu.

Því fyrr sem endómetríósa greinist, því betra verður líf viðkomandi. Og oft ert það þú sem tekur fyrst eftir mynstrinu.

Endómetríósa, oft kallað „endó” í daglegu tali (ATH: ekki er lengur notast við hugtakið legslímuflakk), er krónískur, fjölkerfa og fjölgena sjúkdómur sem veldur mismiklum einkennum og hefur mismikil áhrif á daglegt líf fólks með sjúkdóminn. Endómetríósa leggst á 1 af hverjum 10 einstaklingum sem fæðast með kvenlíffæri. Það þýðir að í hverjum einasta bekk, og hverju einasta liði, eru líklega stúlkur eða kvár sem glíma við sjúkdóminn.

Sjúkdómurinn lýsir sér þannig að endómetríósufrumur setjast á yfirborðsþekju á hinum ýmsu líffærum, bregðast við mánaðarlegum hormónabreytingum líkamans og valda þar bólgum. Þannig getur einstaklingur með endómetríósu verið með innvortis blæðingar í hverjum mánuði á þeim stöðum sem frumurnar eru. Þar sem þetta blóð kemst ekki í burtu geta myndast blöðrur á þessum stöðum. Einnig geta myndast samgróningar milli líffæra og innan kviðarholsins eða annarsstaðar í líkamanum. Allt getur þetta valdið miklum sársauka - sársauka sem er raunverulegur, líffræðilegur og oft ósýnilegur utanfrá.

Einkenni sjúkdómsins sem vert er að þekkja:

Endómetríósa getur birst á marga vegu, og ekki eru allir með öll sömu einkennin:

Sársauki

• Í kviðarholi, oft mikill við blæðingar
• Fyrir blæðingar og við egglos

Óeðlilegar blæðingar

• Langar, miklar eða óreglulegar blæðingar
• Brún útferð fyrir og eftir blæðingar
• Milliblæðingar

Verkir sem geta leitt víðar

• Í mjóbaki eða niður eftir fæti, í tengslum við blæðingar eða egglos
• Í kviðarholi milli blæðinga
• Við eða eftir kynlíf
• Tengdir þvagblöðru, ristli eða þörmum
• Yfirlið

Frá meltingarvegi

• Hægðatregða
• niðurgangur
• uppþemba
• ógleði eða uppköst

Andleg einkenni

• Síþreyta
• Heilaþoka
• Erfiðleikar með einbeitingu vegna verkja
• Viðkvæmar fyrir áreiti
• Virðast bera tilfinningarnar utan á sér

Sum eru einkennalítil eða einkennalaus og greinast fyrst þegar önnur heilsufarsvandamál koma upp. Því er aðkoma ykkar og vitund um sjúkdóminn þeim mun mikilvægari til að stuðla að snemmgreiningu.

Einstaklingar á yngsta stigi geta verið farin að sýna einkenni um endó. Verum styðjandi og opnum gjarnan á umræðuna við barnið sjálft og foreldra. Með því einu að taka eftir, sýna skilning, og hvetja barnið og fjölskyldu þess til að leita svara, getur þú lagt grunn að því að barnið fái rétta greiningu og hjálp mun fyrr en ella og líklegra að hægt sé að halda sjúkdómnum í skefjum svo hann valdi síður varanlegum skaða.

Sá sem heyrir „þér er trúað“ strax á unga aldri fær allt annað upphaf að lífi með þennan sjúkdóm en sá sem heyrir að hann sé bara að ýkja eða gera sér þetta upp.

Endósamtökin hafa undanfarið ár frætt grunn- og menntaskólanemendur um endómetríósu. Okkar stærsti draumur er að ná til allra grunn- og framhaldsskóla á landinu með fræðslu. Samtökin eru til staðar fyrir þig og þinn vinnustað, og það er alltaf velkomið að hafa samband við okkur, hvort sem þú ert í leit að stuðningi eða vilt fá fræðslu um sjúkdóminn - við erum hér.

Það getur verið erfitt að greina á milli þess sem er eðlilegt og þess sem er “nógu slæmt”. Ef eitthvað er að valda einstaklingi truflunum í daglegu lífi þá er mikilvægt að tala um það.

Takk fyrir að vera vakandi.

Höfundar eru í stjórn Endósamtakanna.