Rúm­lega þriðjungur barna í fóstri á heimilum án leyfis

Í kjölfar umfjöllunar um Bakkakotsmálið, þar sem kom í ljós að drengir sem dvöldu þar urðu fyrir ofbeldi af hálfu fósturforeldris, réðst Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála (GEV) í úttekt á fósturheimilum sem barnaverndarþjónustur sveitarfélaganna hafa komið börnum í fóstur.

Úttektin var birt í gær á síðu GEV. 

Alls voru 436 börn í fóstri á 290 fósturheimilum þegar ráðist var í úttektina. 46 prósent heimilanna eru ekki með fósturleyfi en leyfið er forsenda þess að geta talist fósturheimili. 164 börn eru í fóstri á þessum heimilum, eða 38 prósent allra barna í fóstri.

Vistuð án þess að hafa leyfin

Reifað er í úttektinni að líklegt sé að hluti þeirra sem eru ekki með fósturleyfi séu þeir sem höfðu áður ótímabundið leyfi frá Barnaverndarstofu en slík leyfi féllu úr gildi í árslok 2024. Þess í stað þarf að sækja um leyfi á fimm ára fresti til að vera fósturforeldri. Það var ábyrgð barnaverndarþjónustu að tilkynna fósturfjölskyldum um breytinguna á leyfum.

„Í einhverjum tilfellum hafa barnaverndarþjónustur samið beint við aðila um vistun án þess að fylgja lögbundnu verklagi um að senda beiðni um fósturheimili til Barna- og fjölskyldustofu (BOFS) áður en barn fer á fósturheimili og velja fósturforeldra úr hópi þeirra sem eru á skrá BOFS yfir fósturleyfishafa í samráði við BOFS,“ segir í úttektinni.

Barnaverndarþjónustan hafi þá ekki aflað staðfestingar á leyfum áður en vistunin hefst.

Töluverður misbrestur hjá barnavernd

Samkvæmt gögnum sem GEV fékk lítur út fyrir að um helmingur barnaverndarþjónustu hafi uppfyllt skyldur um lágmarksfjölda eftirlitsheimsókna. Þrátt fyrir það reyndist í mörgum tilfellum ekki hægt að staðfesta að skilyrði slíkra heimsókna hafi verið uppfyllt vegna ófullnægjandi skráningar. Töluverður misbrestur var á fullnægjandi skráningu heimsókna.

Þá kemur fram að barnaverndarþjónustur virðast ekki skilja að fullu hvað teljist vera eftirlitsheimsókn. Þá sé ekki að öllu leyti ljóst hvaða kröfur séu gerðar til þeirra varðandi eftirlit með börnum í fóstri en GEV hefur komið þeirri ábendingu til mennta- og barnamálaráðuneytisins sem fer með þessi málefni.

„Samtöl við ungmenni sem eru eða hafa verið í fóstri benda til þess að eftirlitsheimsóknir til þeirra hafi í mörgum tilfellum verið mun færri en lagaskyldan kveður á um og var áberandi að tíðni heimsókna fækkaði verulega eftir því sem þau urðu eldri,“ segir í úttektinni.

Meirihluti þeirra treysti ekki starfsmanni barnaverndar og algengt var að þau hefðu upplifað takmörkuð tækifæri til raunverulegs einkasamtals.

Þurfi að endurskoða verklag

Lögð eru fram tilmæli um úrbætur hjá barnaverndarþjónustum landsins. Til að mynda þarf að tryggja verklag svo GEV og BOFS fái alltaf tilkynningar um gerð fóstursamnings og lok fósturs, tryggja að börn séu ekki vistuð hjá þeim sem hafa ekki tilskilin leyfi og koma á verklagi sem tryggir að í öllum tilfellum sé beiðni um fósturheimili send til BOFS áður en barnið fer á heimilið.

Þá þurfi að endurskoða verklag sem kemur að skráningu upplýsinga og gagna vegna eftirlitsheimsókna á fósturheimili og upplýsa börn í fóstri á barnvænan hátt um mál sín svo þau geti betur tjáð skoðanir sínar við meðferð máls.

Úttektina má lesa í heild sinni hér.