Svo mikill hag­vöxtur og svo mikil fram­för! - Tími ný­frjáls­hyggjunnar

Á 30 árum hefur verg landsframleiðsla farið úr 477 milljörðum á ári í næstum því 5000 milljarða árið 2025, Ice GDP(2025). Það er um það bil tíu sinnum meira!, Þvílík framför á einni lítilli eyju í Atlantshafi.

Hér eru helstu “framfarir” sem ég get talið upp:

Heilbrigðiskerfið

Þvílík framför á heilbrigðiskerfinu en fyrir 30 árum voru fleiri læknar og fleiri sjúkrarúm á hvern íbúa. Fyrir óléttar konur var boðið upp á lengri dvöl á vöggustofum sem er óþarfur kostnaður

Í dag er þeim sparkað út um leið og klippt er á naflastrenginn. Hver nennir að dúsa á spítalanum þegar næsta ólétta kona þarf að komast að? Tími er peningur! Og það á sérstaklega vel við heilbrigðisþjónustu sem líkist undirmönnuðum veitingastað. Hvar er best að spara en á starfsmönnum í heilbrigðisþjónustu?

Hver þarf herbergisrými þegar hægt er að nota bílakjallarann? Ég hef ekki heyrt neinn kvarta yfir því að þurfa að bíða þar eftir að komast í lögn. Það er alltaf nóg að gera á bráðamóttökunni, sem er enn ein ástæða til að einkavæða heilbrigðiskerfið svo meiri peningur komi inn í hagkerfið.

Matvælakerfið

Hvað er betra en einkavætt heilbrigðiskerfi?

Auðvitað matvælakerfi sem byggir á skyndibita og nammi, með öðrum orðum gjörunnum matvælum sem kostar heilbrigðiskerfið milljónir á ári til að bregðast við. En Gögn frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO) og nýlegar umsagnir flokka óhollt mataræði sem eitt af helstu breytanlegum áhættuþáttum fyrir ósmitandi sjúkdóma um allan heim Clemente-Suárez, V. o.fl. (2024).

Ekki nóg með að hægt sé að græða á veikindum fólks, heldur er líka frábært að vera með matvælakerfi sem græðir á því að gera fólk óheilbrigt. Það eru kjöraðstæður fyrir hagkerfið og hefur auðvitað engar neikvæðar afleiðingar á samfélagið í heild.

Lýðheilsa

Í dag er Ísland að vinna keppnina í flestum uppáskrifuðum þunglyndis og kvíðalyfjum á hvern 1000 íbúa. Sterkar fylgnirannsóknir tengja ójöfnuð, óöryggi og félagslega einangrun nýfrjálshyggjutímans við verri geðheilsu bæði hjá íbúafjölda og einstaklingum, Zeira, A. (2021),.Occhipinti, J., o.fl. (2024), Becker, J. o.fl. (2021).

Sem eru frábærar fréttir fyrir einkavætt heilbrigðiskerfi og lyfjafyrirtæki. Versnandi geðheilsa er náttúrulega gullnáma fyrir hagkerfið og að sjálfsögðu engar neikvæðar afleiðingar fyrir samfélagið.

Húsnæðiskerfið

Í “gamla daga” var allt of auðvelt að kaupa sér húsnæði. Að húsvörður og ritari gætu keypt sér einbýlishús og alið upp fjögur börn án þess að fara á hausinn? Út í hött!

Í dag eru barnabörnin þeirra í miklu “betri” stöðu. Í dag getur 26 ára einstaklingur búið með makanum sínum inn á heimili foreldra hans til þess að safna fyrir útborgun og fjárfesta í lítilli íbúð.

Loksins þegar þau komast inn á markaðinn á verðtryggðu láni geta þau sett aukapening sem þau eiga til hliðar inn á lánið sitt, bara svo það sér lánið sitt lækka. Það er frábært fyrir hagkerfið og er miklu hentugra en að eyða peningum á markaðnum, opna sitt eigið fyrirtæki eða stofna fjölskyldu.

Byggingar

Þvílík fegurð að sjá nýjar byggingar spretta upp eins og dauð tré á veturna.

Hvað er betra en gráar “Minecraft” byggingar? Hver þarf liti þegar þú hefur íslenskt veðurfar?

Gamli Landspítalinn, byggður í byrjun 20. aldar, stendur enn. En sú bygging er náttúrulega skömm miðað við nýja minecraft spítalann hvað varðar fegurð.

Skólabyggingar hafa ekki fengið almennilegt viðhald í marga áratugi og margir af þeim eru myglaðir. Því lengur sem beðið er með almennilegt viðhald því dýrara verður að leysa vandamálið og það væntanlega skilar sér inn í meiri hagvöxt. Svo er auðvitað aukinn bónus með mygluna en hún styrkir öndunarvegi og taugakerfi nemenda og starfsmanna í skólanum. Það bætir læsi þeirra og auðveldar nemendum að læra og kennurum að kenna. En það er svona það sem drepur þig ekki, styrkir þig bara hugmyndafræði nýfrjálshyggjunar í þessu tilfelli.

Hugbúnaður

Ég man þegar ég þurfti að tala við starfsmenn á kassanum í matvöruverslunum, þvílíkur horbjóður. Í dag er lífið tíu sinnum betra því nú get ég afgreitt mig sjálfur. Hvað þá að hringja í dominos og panta pizzu þegar ég get gert það í appinu. Í þá daga var ég svo stressaður að tala í símann að ég pantaði mér einu sinni pizzu með svömpum!. Núna er ég algjörlega áhyggjulaus þegar ég panta mér pizzu.

Svo eru það bílastæðaöppin. Þvílík tækninýjung, ég veit ekki hvar ég væri ef ég hefði ekki öll þessi bílastæðaöpp.

Frábær hugmynd væri svo að búa til app svo hægt sé að skrá sig inn sem sjúklingur í bílakjallaranum á landspítalanum.

Vegakerfið

Vegakerfið í dag er nánast eins og það var fyrir 30 árum, allt í holum.

En til hvers að laga eitthvað sem er nú þegar ónýtt? Í dag, í stað þess að börnin séu í símanum sínum, geta þau talið hversu margar holur eru á veginum. Úr því er hægt að gera frábæran leik og mikill lærdómur í því að telja. Og svo er alveg yndislegt þegar bílstjórinn keyrir ofan í holurnar og bíllinn hossast upp og niður sem er frí afþreying fyrir alla fjölskylduna. En nánast ekkert er frítt á tímum nýfrjálshyggjunnar.

Afþreying

Að gera eitthvað skemmtilegt með fjölskyldunni í dag er auðvitað tíu sinnum betra en það var fyrir 30 árum. Í dag er hægt að bjóða fjögurra manna fjölskyldu að eyða 20 þúsund krónum í að fara út að borða á Kúmen og svo í bíó. Svo stendur Ikea alltaf fyrir sínu þar sem hægt er að eyða Sunnudeginum í að kaupa endingargóð húsgögn.

Námsárangur

Ofan á allt hrun geðheilsu síðustu ára sem gerir börnum erfiðara með að læra þá er læsi barna að versna. Er það slæmt eða gott fyrir nýfrjálshyggjuna?......

Það er geðveikt frábært! Því verri gagnrýna hugsun einstaklingar eru með því auðveldara er að selja þeim þá hugmynd að nýfrjálshyggjan er frábært kerfi. Að bæta læsi barna væri skelfilegt fyrir nýfjrálshyggjuna og hagkerfið.

Af hverju vilja Íslendingar ekki fjölga sér?

Allt sem ég hef talið upp hlýtur að láta Íslendinga vilja fjölga sér eins og kanínur, en ég skil bara engan veginn af hverju þeir eru ekki að gera það miðað við þessa jákvæðu þróun síðustu áratugi.

Margir stjórnmálamenn vilja sýna þakklæti sitt til nýju ríkisstjórnarinnar sem hefur verið við völd síðustu tvö árin eða jafnvel til innflytjenda fyrir þessa framþróun.

En ég aftur á móti vil standa upp og þakka ríkisstjórnunum síðustu 30-40 árin fyrir þessa framþróun. Því ekkert af þessu væri mögulegt nema með þeirra framlagi.

Höfundur skipar 13. Sæti Sósialista í Reykjavík.

Heimildir:

Zeira, A. (2021). Mental Health Challenges Related to Neoliberal Capitalism in the United States. Community Mental Health Journal, 58, 205 - 212. https://doi.org/10.1007/s10597-021-00840-7.

Occhipinti, J., Skinner, A., Doraiswamy, P., Saxena, S., Eyre, H., Hynes, W., Geli, P., Jeste, D., Graham, C., Song, C., Prodan, A., Ujdur, G., Buchanan, J., Rosenberg, S., Crosland, P., & Hickie, I. (2024). The influence of economic policies on social environments and mental health.. Bulletin of the World Health Organization, 102 5, 323-329 . https://doi.org/10.2471/blt.23.290286.

Becker, J., Hartwich, L., & Haslam, S. (2021). Neoliberalism can reduce well-being by promoting a sense of social disconnection, competition, and loneliness.. The British journal of social psychology. https://doi.org/10.1111/bjso.12438.

Clemente-Suárez, V., Peris-Ramos, H., Redondo-Flórez, L., Beltrán-Velasco, A., Martín-Rodríguez, A., David-Fernandez, S., Yáñez-Sepúlveda, R., & Tornero-Aguilera, J. (2024). Personalizing Nutrition Strategies: Bridging Research and Public Health. Journal of Personalized Medicine, 14. https://doi.org/10.3390/jpm14030305.

Ice GDP (2025) https://www.ceicdata.com/en/iceland/gross-domestic-product-oecd-member-annual/gross-domestic-product