„Dylgjur um menntastig“: Túlkun afbrotatölfræði inn­flytj­enda þarfnist þekkingar

Tölfræði um brotamenn með erlent ríkisfang komst í umræðuna í síðustu viku eftir að mbl greindi frá svari dómsmálaráðuneytisins við fyrirspurn Diljár Mistar Einarsdóttur, þingmanns Sjálfstæðisflokksins. Tölurnar reyndust ekki réttar og hefur ráðuneytið leiðrétt svarið.

„Það er ekki bara að það var vitlaust reiknað heldur líka þegar maður er að nota tölfræði til að segja eitthvað um samfélagið, hvort að útlendingar séu hér að brjóta af sér, þá verður maður að kunna á tölfræðina, hafa þekkingu til að setja hana í eitthvað raunhæft samhengi,,“ segir Margrét Valdimarsdóttir afbrotafræðingur sem ræddi málin í Sprengisandi síðastliðinn sunnudag.

Rangur útreikningur ráðuneytisins leiddi til þess að hlutfall afbrota sem framin eru af fólki með erlent ríkisfang var sagt hærra en það er í raun. Margrét segist tala fyrir gagnsæi og birtingu afbrotatölfræði en ítrekar að hafa þurfi þekkinguna til að lesa í tölurnar.

Þrjátíu prósentin há eða lág?

Í leiðréttu svari ráðuneytisins segir að árið 2024 hafi 29,1 prósent brota gegn almennum hegningarlögum verið framin af erlendum ríkisborgurum. Margrét bendir á að á Íslandi séu þeir með erlent ríkisfang um sautján prósent af íbúum landsins. 

„Við verðum líka að átta okkur á því að samsetning fólks með erlent ríkisfang á Íslandi sem búa hér og samsetning Íslendinga hvað varðar aldur og kyn er ólík. Ef við skoðum allan hópinn eru þarna 2024 sautján prósent en ef ég skoða bara karlmenn á aldrinum átján til þrjátíu ára eru þrjátíu prósent með erlent ríkisfang,“ segir Margrét.

„Þeir eru hlutfallslega langflestir og þrátt fyrir að eldri borgarar, börn og konur geti brotið af sér gera þessir hópar það afar sjaldan.“

Hún bendir samt sem áður einnig á að töluverður fjöldi ferðamanna kemur til landsins ár hvert. Árið 2024 hafi 2,3 milljónir ferðamanna komið til Íslands.

„Ísland, eða Reykjavík, hefur verið markaðssett sem partýborg og hluti af því að koma hingað og vera í skemmtiferð. Því fylgir stundum slagsmál og önnur skaðleg hegðun,“ segir Margrét.

„Nú erum við með þessi þrjátíu prósent sem var ákæruhlutfall 2024 og þegar við vitum um fjölda ferðamanna, þegar við vitum um hlutfallið í hópnum sem er langlíklegastur til að brjóta af sér, og þá spyr maður hvort þessi þrjátíu prósent séu hátt eða lágt?“

Margrét segir að sér finnist tölurnar ekkert sérstaklega háar og séu afleiðing alþjóðavæðingar heimsins.

Breytt samfélag og popúlismi

Þeim Íslendingum sem vilja fækka innflytjendum hérlendis hefur fjölgað. Margrét vísar í rannsókn sem segir að árið 2019 vildi helmingur Íslendinga taka á móti fleiri innflytjendum en fjórðungur vildi færri. Meðal ástæðna fyrir breyttu hugarfari er popúlismi pólitíkusa og að um sé að ræða viðbrögð landsmanna við breyttu samfélagi.

„Er þetta, eins og stundum hefur verið talað um, popúlismi að einhverjir pólitíkusar nýti sér óöryggi og þekkingarleysi íbúa og ýti undir þessa ógn?“ spyr hún og bendir á dæmi úr fyrri kosningabaráttu Donalds Trumps Bandaríkjaforseta árið 2016.

„Líka, fólk er að sjá samfélagið breytast. Innflytjendum hefur fjölgað mikið og það upplifir óöryggi og vill verja stöðu sína með einhverjum hætti. Það kallar eftir breytingum með einhverjum hætti sem stjórnmálamenn svara með breyttri stefnu eða orðræðu,“ segir hún.

Það sé ekkert óeðlilegt í lýðræðisríki að stjórnmálamenn hlusti á viðhorf almennings og svari ákalli þeirra um breytingar.

„Almenningur á Íslandi er að sjá skýrar breytingar og kallar greinilega eftir breytingum. Við sjáum það í könnunum sem Félagsvísindastofnun hefur gert fyrir félags- og húsnæðismálaráðuneytið en þetta er líka því við viljum getað gert stefnubreytingar í útlendingamálum á Íslandi og það er ekkert óeðlilegt að við gerum það eftir gríðarlega hraða fjölgun, hraðari hér en í flestum öðrum löndum. En það er hægt að gera það án þess að útlendingar séu rammaðir inn sem einhvers konar ógn við okkar öryggi af því að ég held að þeir séu það ekki.“

Dylgjur um menntastig og annarlegar hvatir

Diljá Mist birti færslu á Facebook í kjölfar viðtalsins. Hún segist hafa óskað eftir áðurnefndum gögnum til að skoða lista yfir ríkisföng og sjá muninn á innflytjendahópum, sem sumir séu löghlýðnir en aðrir ekki.

Hins vegar vakni spurningar varðandi orð Margrétar um afbrot ferðamanna.

„Hefði ég fengið boð í þáttinn, hefði mér fundist áhugavert að heyra sýn Margrétar á það af hverju fjölmennir innflytjendahópar hér frá Asíu komast t.d. ekki á blað þegar við skoðum afbrotatölfræði. Skýrist það af ríkidæmi og sterkri félagslegri stöðu? Spyr sú sem ekki veit,“ segir Diljá.

„Og ef ferðamenn eru stór hluti vandans, af hverju komast þá stærstu ferðamannahóparnir heldur ekki á blað? Bandaríkjamenn? Bretar? Kínverjar? Norðurlandaþjóðirnar? Tölfræði um sum önnur ríkisföng þarna finnst mér ólíklegt að sé afbökuð af stórum hópi ferðamanna frá þeim löndum, en hvað veit ég.“

Hún leiti eftir upplýsingunum þar sem hún sé klárlega „þekkingarlaus“ almenningur, eins og Margrét talaði um í viðtalinu. 

„En ég ætla að halda því fram að þessi orðræða Margrétar sé þekkt og fræðimenn, fjölmiðlar o.fl. hafi viðhaft hana árum/áratugum saman á hinum Norðurlöndunum með árangri sem er öllum kunnur. Við sem skoðum tölfræði t.d. frá Danmörku höfum áhyggjur þegar við sjáum að karlar frá svokölluðum MENAPT-löndum (uppruni í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku auk Pakistan og Tyrklands) sem flust hafa til Danmerkur eru margfalt líklegri til að fremja glæpi en vestrænir innflytjendur í landinu. Þeir skera sig líka úr frá öðrum innflytjendahópum utan Vesturlanda,“ segir Diljá Mist.

Hún hyggst halda áfram að kalla eftir upplýsingum og miðla þeim til almennings.

„Við sem ræðum áhyggjurnar opinskátt og köllum eftir opinberum upplýsingum látum ekki lengur þagga niður í okkur með dylgjum um menntunarstig og annarlegar hvatir. Það er nefnilega fólkið sem hefur þaggað þessa umræðu niður og beitt til þess öllum brögðum sem ber mikla ábyrgð á skautun og uppgangi popúlisma.“