Fara í mál við ís­lenska ríkið og Arctic Sea Farm

Veiðifélögin sem um ræðir eru samtök bænda og annarra landeigenda sem eiga land að Hrútafjarðará, Síká, Svartá og Blöndu. Þau vilja fá felldan úr gildi með dómi úrskurð úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála frá 28. október síðastliðnum og þar með leyfi Arctic Sea Farm fyrir sjókvíaeldi í Patreksfirði og Tálknafirði. Þetta tengist því þegar mikið magn kynþroska laxa slapp úr kvíum sínum 2023.

„Veiðifélög standa vörð um laxastofna í straumvötnum Íslands, en villta laxinum er ógnað af stjórnlitlu laxeldi í sjókvíum fyrir vestan og austan. Tilraunir stjórnsýslu og löggjafans til að koma böndum á eldið hafa reynst máttlitlar. Nú reynir á gildi ákvarðana fyrir dómstólum,“ segir Gunnar Örn Petersen, framkvæmdastjóri Landssambands veiðifélaga um málshöfðunina.

Almenningur allur hafi hagsmuni af málinu

Gunnar Örn bendir á að aldrei hafi fengist efnisleg meðferð fyrir dómstólum vegna leyfisveitinga fyrir sjókvíaeldi. Hér sé því um að ræða mikilvægt mál sem gæti skipt sköpum. Ef úrskurður fellur á þann veg að Artic Sea Farm missi leyfi sitt sitja þau uppi með 7800 tonn af fiski.

„Ótrúlegt en satt hafa dómstólar hingað til hvorki talið að landeigendur né náttúruverndarsamtök eigi lögvarða hagsmuni þegar kemur að ágreiningi um útgáfu á leyfum fyrir sjókvíaeldi á laxi og vísað öllum málum frá dómi.“

Gunnar Örn segist auðvitað algjörlega ósammála þeirri afstöðu og í því samhengi megi rifja upp orð úr ákvörðun Ríkissaksóknara þegar hann skipaði í fyrravor Helga Jenssyni, lögreglustjóra á Vestfjörðum að halda áfram rannsókn á stóra sleppislysi Arctic Sea Farm:

„Almenningur allur hefur hagsmuni af því að villtum ferskvatnsfiskstofnum sé ekki spillt með neikvæðum vistfræðiáhrifum.“

Leita nú til dómsstóla vegna málsins

Í stjórnsýslumálinu hjá úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála höfðu veiðifélögin, ásamt Landssambandi veiðifélaga, krafist ógildingar rekstrarleyfis sem Matvælastofnun veitti 21. mars síðastliðinn fyrir sjókvíaeldi Arctic Sea Farm í Patreksfirði og Tálknafirði með allt að 7.800 tonna hámarkslífmassa. Féllst úrskurðarnefndin ekki á kröfur veiðifélaganna og hafa þau ákveðið að leita til dómstóla um réttmæti þeirrar niðurstöðu.

Snýst málið um réttmæti ákvarðananna, en stefnendur telja úrskurðarnefndina ekki hafa túlkað lög með réttum hætti og ekki rannsakað mál nægilega, þegar hún lagði mat á lögmæti rekstrarleyfisins. Tilgangur málshöfðunarinnar er að standa vörð um villta laxastofna, sjálfbæra nýtingu og líffræðilega fjölbreytni en þar gegna veiðifélög lögbundnu hlutverki.

Fjöldi eldislaxa frá sjókvíaeldi Arctic Sea Farm í Patreksfirði gekk upp í Hrútafjarðará, Síká og Blöndu haustið 2023 og er erfðablöndun í fyrrnefndu ánni staðfest.