„Sjókvíaeldisskrímslin“ hafa yfirtekið Fífudalsá Jakob Bjarnar skrifar 21. september 2023 16:04 Jóhannes Sturlaugsson med sjókvíaeldislax vid ófiskgengan foss efst í Fífustaðadalsá í þessum mánuði. Laxfiskar Jóhannes Sturlaugsson líffræðingur segist orðinn þreyttur á undanbrögðum yfirvalda. Niðurstöður ferðar hans í Arnarfjörð séu sláandi. Jóhannes er einn fremsti sérfræðingur Íslands á sviði ferskvatnfiska og hefur rannsakað laxana árum og áratugum saman. Einhverjir gætu haldið að rifur sjókví Artic Fish í Kvígindisdal í Patreksfirði væri undantekning en ekki regla en svo er ekki. Jóhannes sannaði það svo ekki varð um villst fyrir tveimur árum að eldislax sleppur í stórum stíl úr kvíum sínum og erfðablöndun er staðreynd. Jóhannes hefur kvartað undan því að áhættumat snúi bara að skilgreindum laxveiðiám en því fer fjarri að hinn villti íslenski lax sé bundinn við þær einar. Hann er nýkominn úr ferð í Arnarfjörð en þar hefur hann fylgst með Fífudalsá og Selárdalsá; sjóbirtingi og laxi. Þetta er 9. árið í röð sem hann mætir og lýsir því sem við blasti að þessu sinni sem skelfilegu. Hann segir sjókvíaeldisskrímslin nú hafa tekið yfir í þeim ám. Óhugnanlegt ástand í Fífudalsá „Í Fífustaðadalsá var ástandið óhugnanlegt svo ekki sé meira sagt, því sjókvíaeldislaxarnir 21 að tölu voru meirihluti hrygningarlaxanna í ánni alla leið upp í fjallshlíðar. Í nágrannaánni Selárdalsá náðist sjókvíaeldislax nú í fyrsta sinn þau 9 ár sem vöktunin hefur staðið sem segir sína sögu af því ófremdarástandi sem nú ríkir hérlendis vegna sjókvíaeldis á laxi.“ Þessi fiskur var að dóla í Fífudalsá en eins og sjá má er hann með slæm tálknabör vega lúsar.Jóhannes Sturlaugsson Jóhannes segir ástandið í Fífustaðadalsá og Selárdalsá endurspegla það að enn vex fjöldi eldislaxa sem sleppa úr sjókvíum hér við land og ganga til hrygningar í íslenskar ár. Og ekki bæti úr skák að laxagöngur villta laxins þetta árið voru rýrar í Fífustaðadalsá líkt og í öðrum íslenskum ám að jafnaði þannig að hrygningarlaxar villta laxins eru óvenju fáir þetta haustið í ánum. Drap 22 sjókvíaeldislaxa „Eins og þegar sjókvíaeldisskrímslin synda í stríðum straumum í þær til hrygningar. Í Fífustaðadalsá var megnið af sjókvíalaxinum í efri hluta árinnar þar með talið uppi í vatnslitlum upptakakvíslum í fjallshlíðum þar til för þeirra var tálmuð af ófiskgengum fossum.“ Sú staðreynd sýni að sjókvíaeldislaxar eru á slíkum svæðum og í því sambandi nauðsynlegt að nefna að í vatnslitlum en fiskgengum efri hluta áa nýtist rekköfun ekki til að fjarlægja sjókvíaeldislax sem gengur upp á slík ársvæði. En eins og fréttir hafa greint frá hafa froskkafarar frá Noregi verið fengnir til að verka upp það sem í næst af frjóum eldislaxi. Hér getur að líta ljótan lax sem er grátt leikinn eftir veruna í sjókví, hann er skaddaður á uggum og víðar með svepp í sárum.Jóhannes Sturlaugsson „Sjókvíaeldislaxarnir sem ég drap í þessari ferð voru 22 og spurningin núna er sú hve margir sjókvíaeldislaxar munu bíða mín í þessum ám þegar ég kíki aftur í þær ár seinna í haust.“ Vöktun liðinna ára sýndi að þá þegar var fjöldi eldislaxa sem sluppu úr sjókvíum og gengu í Fífustaðadalsána til hrygningar langt yfir þeim hættumörkum sem notuð eru sem viðmið hérlendis til að ákvarða hvort laxastofnum stafi hætta af erfðablöndun og eina staðfesta dæmið þess efnis. Af þeim sökum fékk Jóhannes fundi á liðnum vetri með Svandísi Svavarsdóttur matvælaráðherra, Kolbeini Árnasyni skrifstofustjóra og sérfræðingum Matvælaráðuneytisins til að ræða vanda íslenskra laxastofna vegna sjókvíaeldis hér við land. Fífudalsá er ekki til samkvæmt áhættumati yfirvalda sem meta það svo að villti laxastofninn sé aðeins bundinn við ár þar sem seld eru veiðileyfi.jóhannes sturlaugsson „Þar var vandi lítilla laxastofna sem ekki eru hafðir inni í áhættumati erfðablöndunar ræddur sérstaklega og óskað eftir að Matvælaráðuneytið fjármagnaði uppsetningu á gildru í Fífustaðadalsá með vísun í vanda þess stofns, þannig að flokka mætti frá eldislax í því skyni að verja laxastofn árinnar fyrir erfðamengun frá sjókvíaeldislaxi,“ segir Jóhannes. Dreginn á asnaeyrum af ráðuneytisfólki Hann hafði þó ekki erindi sem erfiði. Ekki var það talið gerlegt en þess í stað bent á Umhverfissjóð sjókvíaeldis sem í framhaldinu var sótt um styrk í til að standa straum af því að byggja slíkt gildrumannvirki og til að gera frekari úttektir á erfðablöndun þar. „Skemmst er frá að segja að sá sjóður sem hefur það megin markmið að lágmarka neikvæð umhverfisáhrif veitti ekki styrk til að vernda þann stofn enda þótt sjókvíaeldi hér við land sé fyrir tilstilli hrygningarþátttöku eldislaxa í þeirri á komið vel á veg með að ganga af laxastofni árinnar dauðum“. Nú er stjórn Umhverfissjóðs sjókvíaeldis og Matvælaráðherra að fjalla um það mál að nýju í kjölfar beiðni um endurupptöku málsins með vísun í að þannig verði hægt að bjarga þeim laxastofni. Ástandið Í Fífustaðadalsá er fyrsta staðfesta dæmið um svo alvarlega stöðu þökk sé vöktun Jóhannesar Sturlaugsson í samstarfi við heimamenn. Jóhannes segist hafa verið kallaður á fundi og allir þar hafi haft uppi frómar fyrirætlanir og verið allir að vilja gerðir. Hann hafi farið glaður og reifur af fundi en næst var eins og engir fundir hafi farið fram. „Maður veit að það eru engin illfygli í þessu, almennt séð, en töluvert af siðleysi sem gerir mann brjálaðan. Þeir sem víla og díla með tilvist dýrategunda og stofnana mega ekki vera slappir í siðferðinu. Þeir verða að standa í lappirnar.“ Umhverfismál Dýraheilbrigði Dýr Lax Sjókvíaeldi Stjórnsýsla Mest lesið Íslendingur í Bandaríkjunum: „Þetta er mjög óþægileg staða“ Erlent Fær þyngri dóm fyrir að nauðga konu, taka það upp og senda henni Innlent Rússar notuðu Brasilíu sem njósnaraverksmiðju Erlent Ákærður fyrir að ráðast á leigubílstjóra Innlent Svona verður Sæbraut í stokki Innlent Einn lést í brunanum á Hjarðarhaga Innlent Græddu á hjólinu í fyrra og vilja endurtaka leikinn Innlent Súkkulaði sviðakjammar rjúka út á Selfossi Innlent Hjalti Snær sá sem fannst látinn Innlent Tekur sér leyfi frá Alþingi til að fara í áfengismeðferð Innlent Fleiri fréttir Græddu á hjólinu í fyrra og vilja endurtaka leikinn Svona verður Sæbraut í stokki Súkkulaði sviðakjammar rjúka út á Selfossi Fær þyngri dóm fyrir að nauðga konu, taka það upp og senda henni Margt sem hægt sé að læra af Svíum í baráttunni gegn mansali Mál hættulegra fyrrverandi fanga endi alltaf eins Þjónusta hjálparsímans tryggð Mannskæður eldsvoði, garður ofan á Sæbraut og sviðakjammakaka Ákærður fyrir að ráðast á leigubílstjóra Grímur sjálfkjörinn í sæti Ingvars Tæp tvö þúsund ný leikskólapláss í Reykjavík á næstu fimm árum Einn lést í brunanum á Hjarðarhaga Alvarlega særður en ekki í lífshættu eftir árás í Úlfarsárdal Blanda af „Mikka mús og íþróttaálfinum“ ógni lýðheilsu Sakar Guðrúnu um sjúklega þráhyggju Stokkur fjarlægi gjána sem skilji að Vogahverfin Hættir að taka krókinn um Háaleitisbraut og Miklubraut Vildu að skikkjan yrði rifin af öxlum Ómars Fjórtán ára piltur grunaður um að leggja hníf að hálsi annars við Hvaleyrarvatn „Þar sem vændi þrífst þar þrífst líka mansal“ Útburður manns úr Bríetartúni dreginn til baka Mjög alvarlegt tilfelli Viðbúnaður í Vesturbæ og nikótínumræður á Alþingi Guðrún segir ríkisstjórnina slá skjaldborg um Flokk fólksins Skera niður til að mæta launahækkunum Töluverður eldsvoði og þrír fluttir af vettvangi í sjúkrabíl Fjölga ferðum og auka tíðni ákveðinna leiða Strætó í haust Tekur sér leyfi frá Alþingi til að fara í áfengismeðferð Bein útsending: Afmælisráðstefna Afstöðu Kynntu fyrirhugaðan Sæbrautarstokk Sjá meira
Jóhannes er einn fremsti sérfræðingur Íslands á sviði ferskvatnfiska og hefur rannsakað laxana árum og áratugum saman. Einhverjir gætu haldið að rifur sjókví Artic Fish í Kvígindisdal í Patreksfirði væri undantekning en ekki regla en svo er ekki. Jóhannes sannaði það svo ekki varð um villst fyrir tveimur árum að eldislax sleppur í stórum stíl úr kvíum sínum og erfðablöndun er staðreynd. Jóhannes hefur kvartað undan því að áhættumat snúi bara að skilgreindum laxveiðiám en því fer fjarri að hinn villti íslenski lax sé bundinn við þær einar. Hann er nýkominn úr ferð í Arnarfjörð en þar hefur hann fylgst með Fífudalsá og Selárdalsá; sjóbirtingi og laxi. Þetta er 9. árið í röð sem hann mætir og lýsir því sem við blasti að þessu sinni sem skelfilegu. Hann segir sjókvíaeldisskrímslin nú hafa tekið yfir í þeim ám. Óhugnanlegt ástand í Fífudalsá „Í Fífustaðadalsá var ástandið óhugnanlegt svo ekki sé meira sagt, því sjókvíaeldislaxarnir 21 að tölu voru meirihluti hrygningarlaxanna í ánni alla leið upp í fjallshlíðar. Í nágrannaánni Selárdalsá náðist sjókvíaeldislax nú í fyrsta sinn þau 9 ár sem vöktunin hefur staðið sem segir sína sögu af því ófremdarástandi sem nú ríkir hérlendis vegna sjókvíaeldis á laxi.“ Þessi fiskur var að dóla í Fífudalsá en eins og sjá má er hann með slæm tálknabör vega lúsar.Jóhannes Sturlaugsson Jóhannes segir ástandið í Fífustaðadalsá og Selárdalsá endurspegla það að enn vex fjöldi eldislaxa sem sleppa úr sjókvíum hér við land og ganga til hrygningar í íslenskar ár. Og ekki bæti úr skák að laxagöngur villta laxins þetta árið voru rýrar í Fífustaðadalsá líkt og í öðrum íslenskum ám að jafnaði þannig að hrygningarlaxar villta laxins eru óvenju fáir þetta haustið í ánum. Drap 22 sjókvíaeldislaxa „Eins og þegar sjókvíaeldisskrímslin synda í stríðum straumum í þær til hrygningar. Í Fífustaðadalsá var megnið af sjókvíalaxinum í efri hluta árinnar þar með talið uppi í vatnslitlum upptakakvíslum í fjallshlíðum þar til för þeirra var tálmuð af ófiskgengum fossum.“ Sú staðreynd sýni að sjókvíaeldislaxar eru á slíkum svæðum og í því sambandi nauðsynlegt að nefna að í vatnslitlum en fiskgengum efri hluta áa nýtist rekköfun ekki til að fjarlægja sjókvíaeldislax sem gengur upp á slík ársvæði. En eins og fréttir hafa greint frá hafa froskkafarar frá Noregi verið fengnir til að verka upp það sem í næst af frjóum eldislaxi. Hér getur að líta ljótan lax sem er grátt leikinn eftir veruna í sjókví, hann er skaddaður á uggum og víðar með svepp í sárum.Jóhannes Sturlaugsson „Sjókvíaeldislaxarnir sem ég drap í þessari ferð voru 22 og spurningin núna er sú hve margir sjókvíaeldislaxar munu bíða mín í þessum ám þegar ég kíki aftur í þær ár seinna í haust.“ Vöktun liðinna ára sýndi að þá þegar var fjöldi eldislaxa sem sluppu úr sjókvíum og gengu í Fífustaðadalsána til hrygningar langt yfir þeim hættumörkum sem notuð eru sem viðmið hérlendis til að ákvarða hvort laxastofnum stafi hætta af erfðablöndun og eina staðfesta dæmið þess efnis. Af þeim sökum fékk Jóhannes fundi á liðnum vetri með Svandísi Svavarsdóttur matvælaráðherra, Kolbeini Árnasyni skrifstofustjóra og sérfræðingum Matvælaráðuneytisins til að ræða vanda íslenskra laxastofna vegna sjókvíaeldis hér við land. Fífudalsá er ekki til samkvæmt áhættumati yfirvalda sem meta það svo að villti laxastofninn sé aðeins bundinn við ár þar sem seld eru veiðileyfi.jóhannes sturlaugsson „Þar var vandi lítilla laxastofna sem ekki eru hafðir inni í áhættumati erfðablöndunar ræddur sérstaklega og óskað eftir að Matvælaráðuneytið fjármagnaði uppsetningu á gildru í Fífustaðadalsá með vísun í vanda þess stofns, þannig að flokka mætti frá eldislax í því skyni að verja laxastofn árinnar fyrir erfðamengun frá sjókvíaeldislaxi,“ segir Jóhannes. Dreginn á asnaeyrum af ráðuneytisfólki Hann hafði þó ekki erindi sem erfiði. Ekki var það talið gerlegt en þess í stað bent á Umhverfissjóð sjókvíaeldis sem í framhaldinu var sótt um styrk í til að standa straum af því að byggja slíkt gildrumannvirki og til að gera frekari úttektir á erfðablöndun þar. „Skemmst er frá að segja að sá sjóður sem hefur það megin markmið að lágmarka neikvæð umhverfisáhrif veitti ekki styrk til að vernda þann stofn enda þótt sjókvíaeldi hér við land sé fyrir tilstilli hrygningarþátttöku eldislaxa í þeirri á komið vel á veg með að ganga af laxastofni árinnar dauðum“. Nú er stjórn Umhverfissjóðs sjókvíaeldis og Matvælaráðherra að fjalla um það mál að nýju í kjölfar beiðni um endurupptöku málsins með vísun í að þannig verði hægt að bjarga þeim laxastofni. Ástandið Í Fífustaðadalsá er fyrsta staðfesta dæmið um svo alvarlega stöðu þökk sé vöktun Jóhannesar Sturlaugsson í samstarfi við heimamenn. Jóhannes segist hafa verið kallaður á fundi og allir þar hafi haft uppi frómar fyrirætlanir og verið allir að vilja gerðir. Hann hafi farið glaður og reifur af fundi en næst var eins og engir fundir hafi farið fram. „Maður veit að það eru engin illfygli í þessu, almennt séð, en töluvert af siðleysi sem gerir mann brjálaðan. Þeir sem víla og díla með tilvist dýrategunda og stofnana mega ekki vera slappir í siðferðinu. Þeir verða að standa í lappirnar.“
Umhverfismál Dýraheilbrigði Dýr Lax Sjókvíaeldi Stjórnsýsla Mest lesið Íslendingur í Bandaríkjunum: „Þetta er mjög óþægileg staða“ Erlent Fær þyngri dóm fyrir að nauðga konu, taka það upp og senda henni Innlent Rússar notuðu Brasilíu sem njósnaraverksmiðju Erlent Ákærður fyrir að ráðast á leigubílstjóra Innlent Svona verður Sæbraut í stokki Innlent Einn lést í brunanum á Hjarðarhaga Innlent Græddu á hjólinu í fyrra og vilja endurtaka leikinn Innlent Súkkulaði sviðakjammar rjúka út á Selfossi Innlent Hjalti Snær sá sem fannst látinn Innlent Tekur sér leyfi frá Alþingi til að fara í áfengismeðferð Innlent Fleiri fréttir Græddu á hjólinu í fyrra og vilja endurtaka leikinn Svona verður Sæbraut í stokki Súkkulaði sviðakjammar rjúka út á Selfossi Fær þyngri dóm fyrir að nauðga konu, taka það upp og senda henni Margt sem hægt sé að læra af Svíum í baráttunni gegn mansali Mál hættulegra fyrrverandi fanga endi alltaf eins Þjónusta hjálparsímans tryggð Mannskæður eldsvoði, garður ofan á Sæbraut og sviðakjammakaka Ákærður fyrir að ráðast á leigubílstjóra Grímur sjálfkjörinn í sæti Ingvars Tæp tvö þúsund ný leikskólapláss í Reykjavík á næstu fimm árum Einn lést í brunanum á Hjarðarhaga Alvarlega særður en ekki í lífshættu eftir árás í Úlfarsárdal Blanda af „Mikka mús og íþróttaálfinum“ ógni lýðheilsu Sakar Guðrúnu um sjúklega þráhyggju Stokkur fjarlægi gjána sem skilji að Vogahverfin Hættir að taka krókinn um Háaleitisbraut og Miklubraut Vildu að skikkjan yrði rifin af öxlum Ómars Fjórtán ára piltur grunaður um að leggja hníf að hálsi annars við Hvaleyrarvatn „Þar sem vændi þrífst þar þrífst líka mansal“ Útburður manns úr Bríetartúni dreginn til baka Mjög alvarlegt tilfelli Viðbúnaður í Vesturbæ og nikótínumræður á Alþingi Guðrún segir ríkisstjórnina slá skjaldborg um Flokk fólksins Skera niður til að mæta launahækkunum Töluverður eldsvoði og þrír fluttir af vettvangi í sjúkrabíl Fjölga ferðum og auka tíðni ákveðinna leiða Strætó í haust Tekur sér leyfi frá Alþingi til að fara í áfengismeðferð Bein útsending: Afmælisráðstefna Afstöðu Kynntu fyrirhugaðan Sæbrautarstokk Sjá meira